ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٦٩٧ - شرحها

مؤمن يا عرب است اطاعت كنيد.

و به تعبير ديگر ملاك وجوب اطاعت خدا ذاتى است و ربوبيت او است و ملاك وجوب اطاعت رسول رسالت او است، اكنون سؤال مى‌شود كه ملاك وجوب اطاعت اولو الامر چيست؟

جواب آن روشن است، ملاك وجوب اطاعت او اين است كه صاحب الامر است و منصب و مقام فرماندهى دارد، اكنون سخن به اينجا مى رسد كه تصدى مقام آمريت و فرماندهى سه وجه دارد:

١- تسلط جابرانه و زور و تسخير مردم همان طور كه يك زوردار ناتوانى را زير فرمان مى‌گيرد و او را بنده و برده خود مى‌كند و خلاصه آقا و فرمانده به زور و قلدرى.

٢- سلطه قانونى بر اساس دموكراسى كه ماهيت آن كسب مقام و فرماندهى است از خود مردم يعنى حكومت ملى و اين گونه فرماندهى و حكومت ناشى از نظر خود مردم است و حقيقت آن يك قرار داد ميان آمر و مأمور است كه فرد از روى آزادى و اختيار كار خود را به سود خود به شخصى مى‌دهد و به تعبير ديگر شخصى را وكيل اجراء كارهاى خود مى كند و اين امر در مواردى كه افراد كم باشند و حاضر باشند حضورى و بى‌واسطه انجام مى‌شود، مثلا انتخاب يك شهردار در شهرهاى كوچك و محدود و در محيط بزرگ و جمعيتهاى فراوان چند ميليونى از راه انتخابات آزاد و صحيح انجام مى‌شود، و همه مردم از راه انتخابات اختيار كارهاى عمومى خود را به وكلاء و نمايندگان مى‌دهند و آنها با صلاح انديشى مقرراتى تصويب مى‌كنند و مأمورى براى اجراى آن مى‌گمارند كه مثلًا او را دولت مى‌نامند، در اينجا مى‌گويند: حكومت دموكراسى و حقيقت آن اين است كه مردم به نظر خود كار كرده‌اند و به اراده خود عمل كرده‌اند و از اين جهت مى‌گويند حكومت مردم بر مردم، در اين گونه اولى الامر و صاحب الامر ملاك وجوب‌