علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٧٢ - احادیث مربوط به دوران شیردهی و تطبیق آن با علوم تجربی
دیدگاه علوم تجربی در باره مدت شیردهی توسط مادر، این است که شیرمادر به تنهایی تا شش ماهگی برای شیرخوار کافی است. از این سن به بعد و با وجود اینکه مقدار ترشح شیرمادر کم نمیشود، اما برای تأمین رشد شیرخوار کافی نیست و او احتیاج به غذاهای دیگر دارد. ادامه آن بدون مکملهای تغذیهای میتواند سبب سوء تغذیه و رشد نامناسب کودک شیرخوار شود.[١] سرویس بهداشت همگانی ایالات متحده (Healthy People ٢٠١٠ (HP ٢٠١٠)) به منظور افزایش سلامت مادران و کودکان هشت هدف را تا سال ٢٠١٠ بیان نمود که یکی از این اهداف، افزایش نسبت مادران شیرده به ٧٥ درصد و ادامه آن تا ماه ششم به میزان پنجاه درصد است.[٢]
از دیدگاه روایات، حداقل مدت شیردهی ـ که با قطع آن صدمه به کودک ایجاد نمیشود ـ ٢١ ماه است. قطع زودتر از این زمان، سبب آسیب به شیرخوار میشود. مدت کامل شیردهی دو سال کامل است و بیشتر از دو سال ادامه آن ضرورتی ندارد.
امام صادق٧ فرمود:
شیردهی، ٢١ ماه است و آنچه از آن کاسته شود، ستمی بر کودک است.[٣]
همچنين ايشان فرمود:
در شیردهی، آنچه واجب است، ٢١ ماه است و اگر از ٢١ ماه کمتر شود، شیردهی ناقص خواهد بود. و اگر کسی میخواهد که شیردهی تمام کند، آن دو سال کامل است.[٤]
در نگاه اول، به نظر میرسد که هدف سازمانهای بهداشتی ـ که تداوم شیردهی تا شش ماهگی است و پس از این زمان شیر مادر به تنهایی برای رشد کودک شیرخوار کافی نیست و نیاز به شروع غذای کمکی وجود دارد، با دیدگاه حدیث در مورد مدت زمانی شیردهی و زمان مناسب برای قطع آن متفاوت است. اما این اختلاف ظاهری ـ که ما بین مدت زمان توصیه شده برای شیردهی وجود دارد ـ اختلاف واقعی نیست و نمیتواند از ارزش دیدگاه اسلامی بکاهد. برای این ادعا میشود، دلایل ذیل را اقامه نمود:
١. از نظر علوم تجربی، شیرمادر برای مدت طولانیتر نیز مفید است. با اینکه از اهداف سازمانهای بهداشتی تداوم و ادامه شیردهی تا سن شش ماهگی است؛ با این حال، با وجود غذای کمکی شیرمادر تا دو سالگی و یا حتی بیشتر از آن مفید و با ارزش است.[٥]
٢. علت بیان مدت زمان شش ماه به عنوان یکی از اهداف سازمانهای بهداشتی به این خاطر نیست که از ارزش شیر مادر کاسته میشود، بلکه به این خاطر است که تعداد بسیار کمی از شیر خواران پس از شش ماهگی فقط با شیر مادر تغذیه میشوند و این، به دلیل تمایلات و مشکلاتی است که مادران دارند
[١]. وسائلالشیعة، ج٢١، ص٤٥٣، ح٢٧٥٦١.
[٢]. کمک به مادران شیرده، ص٣٦ـ٥٢.
[٣]. تهذیبالأحكام، ج٨، ص١٠٦ـ١٠٧، ح٩؛ الکافی، ج٦، ص٤٥، ح٢؛ تفسير نور الثقلين، ج١، ص٢٢٧، ح٨٨٣؛ وسائلالشیعة، ج٢١، ص٤٧١، ح٢٧٦١٢.
[٤]. سوره بقره، آیه٢٣٣.
[٥]. وسائلالشیعة، ج٢١، ص٤٥٤، ح٢٧٥٦٣؛ تهذیبالأحكام، ج٨، ص١٠٥ـ١٠٦، ح٤؛ وسائلالشیعة، ج٢١، ص٤٥٤، ح٢٧٥٦٥؛ الکافی، ج٦، ص٤١، ح٦ با کمی تغییر در الفاظ و با همان معنا؛ منلایحضرهالفقیه، ج٣، ص٥١٠، ح٤٧٨٨؛ وسائلالشیعة، ج٢١، ص٤٥٥، ح٢٧٥٦٩؛ تفسیر العیاشی، ج١، ص١٢١، ح٣٨٥.