چرا که فاتحه الکتاب جزء اصلی نماز است و نماز بدون سوره حمد درست نیست: «لاصلاة لمن لم یقرأ بفاتحة الکتاب».[٢] و «لا صلاة إلا بفاتحة الکتاب».[٣] واحدی نوشته است:

بسیار بعید است که در مدت اقامت آن حضرت در مکه، نماز بدون فاتحه خوانده شده باشد.[٤]

ثعلبی می‌افزاید:

این که سوره فاتحه در سوره حجر «سبع المثانی» معرفی شده، دلیلی است بر این که سوره دو بار نازل شده، یکبار در مکه و یکبار در مدینه.[٥]

اما این نظر ـ که مثانی به معنای تکرر نزول باشد ـ توسط بسیاری از مفسران مردود دانسته شده است. ابن عاشور نوشته است:

...وهذا قول بعید جداً.[٦]

مطابق این نظر، علت این که به سوره حمد مثانی گفته شده، این است که این سوره دو بار نازل شده، یکبار در مکه و یکبار در مدینه. شیخ بهایی اشکالی وارد کرده که سوره حجر ـ که آیه Gسَبْعاً مِنَ الْمـَثَانِيF در آن است ـ مکی است و در زمان نزول این آیه، سوره حمد فقط یک بار نازل شده بود. شیخ، خود به این اشکال پاسخ داده که در علم خدا مقرر شده بود که سوره حمد دوبار نازل شود.[٧] اما طبرسی و فخر رازی به اشکال توجه کرده و پاسخ داده‌اند که گرچه سوره حجر مکی است، ولی این آیه در مدینه نازل شده است‌.[٨] در این صورت، احتجاج به این آیه برای مکی بودن سوره حمد در هم می‌ریزد.

برای نام گذاری سوره حمد به «مثانی» وجوه دیگری هم گفته شده؛ از جمله این که این سوره در هر نماز دو بار خوانده می‌شود، یا این که به لحاظ محتوا به دو قسمت تقسیم می‌شود: قسمتی مربوط به صفات باری تعالی و قسمتی مربوط به خواست بندگان، یا این که این سوره یک سوره استثنایی است و حالتی ویژه دارد و مثانی از استثناست، یا این که این سوره در بر دارندة ثنای الهی است و مثانی از «ثنا» به معنای تعریف و تمجید است.[٩] از امام صادق٧ نقل شده که فرمودند:

[١]. الدر المنثور، ج١، ص١١٣.

[٢]. مجمع البیان، ج١، ص١٧؛ الجامع لاحکام القرآن، ج١، ص١٠٠؛ معالم التنزیل، ج١، ص٢٠؛ البحر المحیط، ج١، ص١٦، الکشف و البیان، ج١، ص١٩و....

[٣]. مجموع الفتاوی، ج١٧، ص١٩٠ ـ ١٩١.

[٤]. وسائل الشیعة، کتاب الصلاة؛ کنز العرفان، ج٤، ص٩٥؛ صحیح مسلم، ج٢، ص٩؛ سنن البیهقی، ج٢، ص٣٧؛ مسند الطیالسی، ح٢٥٦١ و....

[٥]. روض الجنان، ج١، ص٢٢.

[٦]. اسباب النزول (واحدی)، ص١٣.

[٧]. الکشف و البیان، ج١، ص١٩.

[٨]. التحریر و التنویر، ج١، ص١٣٥.

[٩]. مفتاح الفلاح، ص١٥٧.