علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦٥ - پژوهشی در اسناد و نسخههای زیارت عاشورا
البته در عمل، اگر به مقايسه تضعيفات ابنغضایري و كسي مثل نجاشي بپردازيم، تفاوت زيادي بين آنها نخواهيم ديد.[١]
اما آيا دربارۀ صالح بن عقبه مدحي وجود دارد كه بتواند تضعيف ابنغضایري را درباره او كنار بگذارد. نجاشي در كتاب فهرستش فقط او را معرفي كرده است[٢]. شيخ طوسي هم در رجالش صرفاً به معرفي او بسنده ميكند.[٣]
برخي از علماي رجال ذكر نجاشي را توثيق عام ميدانند و معتقدند اگر نجاشي نام كسي را در كتابش بيان كرده باشد، حتي اگر از او مدحي هم نكرده باشد، او امامي و ثقه است. ايشان عمدتاً به گفته نجاشي در ابتداي كتابش استناد ميكنند كه گفته است در اين كتاب متقدمان از سلف صالحمان را نام ميبريم.[٤] و چون از لفظ صالح استفاده كرده است، پس رجال كتاب او به جز كساني كه خودش آنها را تضعيف كرده است، بقيه همگي ثقه و امامياند.
نويسنده شفاء الصدور همين نظر را پذيرفته است. وي حتي كساني را كه در الفهرست شيخ نيز مطرح شدهاند، امامي مذهب ميداند[٥] كه البته در اين قسمت اخير مخالفان زيادي دارد.[٦] برخي ديگر از علما، با كمي عقبنشيني، در اين باره معتقد شدهاند آنهايي كه نجاشي تنها اسم آنها را آورده، فقط امامي مذهب هستند. آیةالله خويي در اين باره ميگويد هر آنکه نجاشي نام او را آورده است، از اصحاب ماست. پس اگر به خلاف آن تصريح نكرده باشد، ميتوان گفت وي امامي مذهب است.[٧]
آیةالله سبحاني در كتاب كليات في علم الرجال ميگويد:
هر آنکه را كه نجاشي به صورت مهمل ذكر كرده است، سكوتش دليل بر مدح و امامي بودن آن فرد نيست، اگرچه امامي نبودن او موضع تأمل است و تا زماني كه تصريح به خلاف نكرده، اصل امامي بودن اوست.[٨]
ولي ايشان در مقالهاي كه دربارۀ زيارت عاشورا نوشتهاند، میگويند:
ضابطه اصلي در تمام كساني كه نجاشي آنها را ذكر كرده است اين است كه امامياند و اگر كسي غير امامي باشد، به مذهب او اشاره كرده است. همانطور كه اگر قدحي دربارة او بود
بيان ميكرد.[٩]
[١]. مجمع الرجال، ج٣، ص٢٠٦.
[٢]. ر.ک: خلاصة الاقوال في علم الرجال، ص٣٦٠، ش١٤١٩.
[٣]. قاموس الرجال، ج٥، ص٤٦٧.
[٤]. براي مطالعه بيشتر ر.ک: معجم رجال الحديث، ج١، ص١٠٢.
[٥]. همان، ج٩، ص٧٩.
[٦]. براي مطالعه بيشتر ر.ک: كليات في علم الرجال، ص٧٩ ـ ١٠٣.
[٧]. رسائل و مقالات، ج٣، ص٤٠٦. همچنين نويسنده شفاء الصدور عادت ابنغضایري را وقيعه در ثقات و قدح در عدول ميداند و قدح و رد علامه در كتاب خلاصة الاقوال را برگرفته از ذم ابنغضایري ميداند. (ر.ک: شفاء الصدور، ص٤٧)
[٨]. برای بررسي بيشتر درباره ابنغضایري و كتاب الضعفاء ر.ک: «جريان شناسي غلو (بخش دوم)»، نعمتالله صفري. نويسنده اين مقاله، پس از بررسي كوتاهي در اقوال مختلف درباره ابنغضایري و كتاب الضعفاء جدولي را تدوين كرده كه ملاك آن معرفي متهمان به غلو در كتاب الضعفاء است و ضمن ذكر اسامي آنها نظریات سه رجالي بزرگ، كشي، نجاشي و شيخ طوسي و همچنين قميها را هم درباره اين افراد بيان كرده است. در مجموع، فقط شش نفر هستند كه نظر نجاشي درباره آنها با ابنغضایري فرق ميكند.
[٩]. رجال النجاشي، ص ٢٠٠ ، ش٥٣٢.