شیر گاو حاوی مقدار کافی از ویتامین‌ها نیست. آهن شیر گاو به خوبی شیر مادر قابل جذب نیست. شیرخواران تغذیه شده با این شیر، ممکن است دچار کم‌خونی فقر آهن شوند. شیر گاو دارای نمک زیادی است و ممکن است باعث بالارفتن سدیم خون (Hypernatremia) و تشنج شود؛ مخصوصاً اگر کودک به اسهال مبتلا گردد. شیرگاو به سختی هضم می‌شود.[١]

شیردادن بر روی مادر نیز دارای آثاری است. شیردادن موجب انقباض و برگشت سریع‌تر رحم و کنترل خونریزی می‌شود. ازدواج زود، شیردادن طولانی مدت، خانم‌ها را از ابتلا به سرطان پستان و تخمدان حفظ می‌کند. تغذیه کودک با شیر مادر، اگر به طور کامل انجام شود و همراه با غذاهای دیگر نباشد، اثر مهمی در جلوگیری از تخمک‌گذاری و بارداری دارد. تولید شیر سبب می‌شود که ذخایر غذایی مادر ـ که در دوران بارداری به این منظور در بدن او ذخیره شده است ـ مصرف گردد و مانع بروز چاقی در مادر شده، سبب تناسب اندام مادر می‌گردد.[٢]

همچنین شیر مادر متناسب با نیاز کودک تغییر می‌کند. شیر مادر دارای سه مرحله است. چند روز اول بعد از زایمان، پستان مادر، ماده‌ای به نام آغوز یا کلستروم (Colostrum) ترشح می‌کند. کلستروم زرد رنگ و غلیظ‌تر از شیر بعدی است و به مقدار کمی ترشح می‌شود و حاوی مقدار زیادی آنتی بادی و گلبول سفید است. این ماده، درست همان چیزی است که نوزاد در بدو تولد به آن نیاز دارد. این ماده، نوزاد را در مقابل باکتری‌ها و ویروس‌ها ـ که در موقع تولد به آن مواجه می‌شود ـ محافظت می‌کند. مقدار کلستروم ـ که ترشح می‌شود ـ کم است، ولی برای یک کودک طبیعی کافی است.[٣]

مرحله دوم، شیری که بین کلستروم و شیر کامل به وجود می‌آید، شیر انتقالی یا ترانزیشنال گفته می‌شود. دوره شیر ترانزیشنال تقریباً از هفت تا ده روز پس از زایمان تا دو هفته پس از زایمان است و در آن، غلظت ایمونوگلوبولین‌ها و پروتئین‌ها کاهش می‌یابد؛ در حالی‌که میزان لاکتوز، چربی، و کالری کلی افزایش می‌یابد. ویتامین‌های محلول در آب افزایش می‌یابد و ویتامین‌های محلول در چربی کاهش می‌یابد.[٤]

شیر، بعد از یک الی دو هفته، از نظر کمیت تغییر می‌کند و زیادتر می‌شود و رنگ و ترکیب آن نیز تغییر می‌یابد. این شیر رقیق‌تر از روزهای پیش است و به نظر آبکی و آبی رنگ است. این همان شیر کامل است که محتوی تمام موادی است که کودک جهت رشد احتیاج دارد.[٥]

روش شیردهی

در روش شیردهی، روایاتی وجود دارد که در آنها تأکید شده است که شیردهی از هر دو پستان انجام شود، و مراقبت شود که زنان فقط با یک پستان شیردهی نداشته باشند.

[١]. وسائل‌الشیعة، ج‌٢١، ص٤٥١، ح٢٧٥٥٧.

[٢]. مستدرك‌الوسائل، ج١٥، ص١٥٦، ح١٧٨٤٢ـ١.

[٣]. وسائل‌الشیعة، ج‌٢١، ص٤٥١، ح٢٧٥٥٧؛ مستدرك‌الوسائل، ج‌١٥، ص١٥٦، ح١٧٨٤٢ـ ١.

[٤]. تهذیب‌الأحكام، ج‌٨، ص١٠٧، ح١١؛ الکافی، ج‌٦، ص٤١، ح٤؛ وسائل‌الشیعة، ج٢١، ص٤٥٢، ح٢٧٥٥٨.

[٥]. سورۀ نساء، آيۀ ٢٣.