علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٧٣ - بررسي و ارزيابي يك تفسير روايي كهنفاطمه
١. كتب اصلي ١٥ عنوان
٢. كتب فرعي يا ناظر ٢٨ عنوان
٣. غير آن دو ٣٥ عنوان
٤. سبك كتابها
كتب الموضوعات از نظر سبك و شيوه يكسان نيستند، بلكه به گونههاي مختلف قابل تقسيماند كه به برخي از آن با ذكر نمونه اشاره ميكنيم:
١. برخي از اين كتابها به گردآوري روايات ضعيف يا جعلي پرداختهاند و هيچ گونه نظم و ترتيبي در آنها موجود نيست؛ مانند شمارههاي ١، ٢ و ٧.
٢. برخي ديگر به گردآوري روايات پرداخته، ولي از نظم و ترتيب برخوردارند و علاوه بر آن به ذكر دليل ضعف يا جعل نيز ميپردازند؛ مانند شمارههاي ٥، ٦ و ٨.
٣. برخي از اين كتب تنها به استخراج احاديث ضعيف از كتابهاي ديگر پرداختهاند؛ مانند شمارههاي ٣، ٤، ١٤، ٢٠، ٢٢، ٥٥ و ٥٧ - ٦٣.
٤. برخي از كتابهاي الموضوعات به بيان قاعده براي شناخت احاديث جعلي پرداختهاند؛ مانند: شماره ٢١، المنار المنيف.
دوم. تحليل نگارشها
چنان كه در مقدمه ياد شد، تحليل نگارشها بر اساس قرون و مناطق جغرافيايي و گرايشهاي فكري نويسندگان و نيز محورهايي كه در آن حديث جعل شده ميتواند افقهايي را براي پژوهشهاي گسترده بگشايد. در اينجا تحليل اين نگارشها را در چهار محور دنبال ميكنيم:
١. تحليل بر پايه پراكندگي و فراواني در قرون،
٢. تحليل برپايه شهرها و مناطق جغرافيايي،
٣. تحليل بر اساس گرايشهاي فكري و مذهبي نويسندگان،
٤. تحليل بر اساس تعداد روايات مجعول و موضوعات آنها.
شرح اين محورها از اين قرار است:
١. تحليل برپايه پراكندگي و فراواني بر حسب قرون
پراكندگي كتابها بر اساس قرون بدين صورت است:
قرن اول (١اثر) ش١
قرن پنجم (٢اثر) ش٢، ٣
قرن ششم (٥اثر) ش٤ - ٨
قرن هفتم (٦اثر) ش٩ - ١٤
قرن هشتم (٩اثر) ش١٥ – ٢٣