در فهرستي كه دكتر ركسانا ماركوت[١] از ترجمه‌هاي غربي نهج‌البلاغه، موجود در كتابخانه ملي استراليا[٢] تهيه كرده و براي ما ارسال داشته است، حدود پنجاه ترجمه كامل و يا بخش‌هايي از نهج‌البلاغه، تنها به انگليسي و گاه فرانسوي، به چشم مي‌خورد. اين در حالي است كه اكنون نهج‌البلاغه به سی زبان زنده جهان ترجمه شده است.[٣] در نگاه نخست، به فعاليت‌هاي پژوهشي روزافزون محققان مسلمان شاغل در غرب در باب نهج‌البلاغه، اين گمان پيش مي‌آيد كه با سی ترجمه گوناگون از سوي مترجمان مواجهيم، اما تنها با بررسي ترجمه‌هاي انگليسي و فرانسوي آن خواهيم ديد بيشتر اين ترجمه‌ها افست و تكرار يكي دو ترجمه آغازين است و موارد انگشت شماري از آنها مستقیماً ترجمه متن عربي آن است.[٤] با اين همه، به نظر مي‌رسد قهرمان ميدان ترجمه‌هاي غربي نهج‌البلاغه، مسلمانان ـ و نه خاورشناسان ـ باشند. در اين ميان، مسلمانان شبه قاره هند، شايد به واسطه آشنايي بيشتر با زبان انگليسي، در اين زمينه گوي سبقت را از ديگران ربوده‌اند.

يكي از نخستين ترجمه‌هاي انگليسي نهج‌البلاغه، ترجمه كامل سيد محمد عسکري جعفري است كه در سال١٩٦٠م، و با هزينه کمیته صراط الزهراي حيدرآباد دكن، در پاكستان به چاپ رسيد. پس از آن، كميته مذکور ـ كه برخي تاجران مشهور مسلمان هندي آن را اداره مي‌كردند ـ اقدامات ديگري را برای ترجمه انگليسي نهج‌البلاغه به انجام رساند. ابتدا شخصي به نام محبوب علي، ترجمه جعفري را اصلاح كرده و به سال١٩٦٥م، در حيدر آباد دکن به چاپ رساند و سپس دكتر سيد اختر احمد، در تنقيح و تكميل ترجمه جعفري كوشيد و آن را به همراه اضافاتي، به سال١٩٧٢م در حيدر آباد منتشر كرد.[٥] اما با وجود تلاش‌هاي محبوب علي و اختر احمد در اصلاح ترجمه جعفري، اقدامات ايشان، چندان كه بايد، بازتاب نيافت و در عوض ترجمه اصلاح نشده جعفري، دست كم يازده بار به صورت افست در جهان منتشر شد.[٦]

پس از آن، انتشارات انصاريان قم ـ كه در ترجمه و معرفي آثار شيعه به جهانيان مي‌كوشد ـ ترجمه انگليسي سيدعلي رضا را از نهج‌البلاغه به سال١٩٧١م، منتشر ساخت.[٧] اين ترجمه از نظر شكل و ساختار همانند ترجمه شيخ حسن سعيد، چاپ شده در كتابخانه مدرسه چهلستون، است، ولي به هر حال ادعا بر نو بودن این ترجمه است و شايد به همين علت باشد كه ناشر علي نقي النقوي را واداشته تا مقدمه و حواشي براي آن بنويسد. اين ترجمه به سال١٩٧٧م در سنگاپور افست شده است.[٨]

[١]. «گذری بر مطالعات شیعی در غرب»، ص‌١٥٣ به بعد؛ شیعه‌پژوهی و شیعه‌پژوهان انگلیسی زبان، مقدمه، ص‌٢٢ به بعد.

[٢].”Ali ibn Abi Talib” , in Dictionary of literary Biography , P. ٧٤.

[٣]. Ibid.

[٤]. براي آگاهی از پاسخ های دیگر، ر.ک مثلاً:

Ibid,PP.٧٤.٧٥; Justice and Remembrance, Introducing the Spirituality of Imam Ali, P.١.

[٥]. Justice and Remembrance, P.١.

[٦]. براي نمونه، مقاله مهم او در كتاب تشيع، مباني، انديشه و معنويت، گرد آوري سيد حسين نصر، حميد دباشي و سيد ولي رضا نصر، ر.ک به: شيعه‌پژوهي، ص١٣٢.

[٧]. “the Stylistic Analysis of Nahj al- Balagha”, S.M. Waris Hasan.

[٨]. “The Stylistic Anaysis of Nahj al- Balagha” ,P.٧.