فخر رازي، مطالبي را از زمخشري نقل مي‌كند كه قبلاً از خود الكشاف نقل شده و در آن به مريضي حسنين٨ نذر علي٧، فاطمه٣ و فضه و قرض علي٧ از شمعون خيبري يهودي و اطعام در سه روز متوالي اشاره شده است. فخر رازي در ادامه مي‌گويد:

ديگران مي‌گويند: ابرار، جمع است و جميع شاكران و ابرار را شامل مي‌شود و نمي‌توان آن را به شخص واحد تخصيص زد؛ هرچند علي٧ نيز داخل در جميع آيات دال بر شرح احوال مطيعان است و ديگر صحابه و تابعان متقي نيز داخل در آن هستند. و جايي براي تخصيص نمي‌ماند؛ مگر این‌که سوره در پي صدور طاعت مخصوصي از جانب آنها نازل شده باشد؛ ولي در اصول فقه ثابت شده است كه عبرت به عموم لفظ است؛ نه به خصوص سبب.[١]

نقد مطالب فخر رازي

١. درست است كه «ابرار» جمع است و شامل همه مؤمنان مي‌شود كه تا قيامت چنين مي‌كنند؛ ولي اهل بيت: از مصاديق بارز آن هستند و منقولات و روايات عامه و خاصه مؤيد آن است كه پس از صدقۀ ايشان، اين آيات نازل شد.

٢. علي٧ زهرا٣ ‌و فضه را مي‌توان با لفظ «ابرار» به صورت جمع عنوان كرد.

٣. در این‌که فخر رازي گفته است: «جايي براي تخصيص نمي‌ماند؛ مگر این‌که سوره در پي
صدور طاعت مخصوصي از جانب اهل بيت: نازل شده باشد»، مي‌گوييم: بله، آيه در پي طاعت مخصوصي نازل شده است و روايات عامه و خاصه مؤيد كليت قضيه است؛ هرچند اختلافاتي در كم و كيف آن دارند.

نقل نهم

قرطبي نيز در اين آيه ايراد كرده مي‌گويد:

اهل تفسير مي‌گويند كه اين آيه در خصوص علي٧ فاطمه٣ و فضه نازل شده است؛ ولي سخن صحيح، آن است كه آن، در مورد همة نيكوكاران نازل شده است و عام است. نقاش، ثعلبي، قشيري و كثيري از مفسران در قصة علي٧ و فاطمه٣ و فضه سخن گفته‌اند كه صحيح و ثابت نيست.

ايشان در نقد داستان منقول مي‌گويد:

١. خداوند، نفقة اهل و اولاد را واجب دانسته و شخص عاقل چنين نمي‌پندارد كه علي٧
بدين امر نادان بوده است كه بچه‌هاي چهار و پنج ساله را سه شب و روز گرسنه نگه داشته باشد؛ بدان حدي كه بدنشان به لرزه بيافتد و چشم‌هايشان گود شود و پيامبر٦ به حالشان بگريد.

٢. چه كسي اين اشعار را از علي٧ و فاطمه٣ حفظ كرده است تا به دست اين رُوات رسيده است.[٢]

[١]. رجال الطوسي، ص٤٤٧؛ فهرست الطوسي، ص٢٠٨.

[٢]. نظم الدرر، ج٨، ص٢٦٨.