شیر انسان، غذای ایده‌آل نوزادان است. شیر مادر، مواد غذایی اختصاصی گونه و اختصاصی سن را برای نوزاد فراهم می‌کند.[٢] شیر مادر دارای مزایایی هم برای نوزاد و هم برای مادر است.

شیر مادر، نه تنها مواد مغذی لازم برای رشد بدن در دوره شیرخواری، به خصوص رشد مغز کودک را تأمین می‌کند، بلکه هضم و جذب آن برای کودک راحت‌تر است.[٣] شیر مادر دارای خواص ضد میکروبی است. نوزادان بلافاصله پس از تولد در معرض انواع عوامل عفونی، میکرو ارگانیسم‌ها، مواد شیمیایی و پروتئینی قرار می‌گیرند. شیر مادر هم خود حاوی عوامل محافظ کننده در مقابل این عوامل است و هم در تحریک رشد و توسعه سیستم ایمنی کودک نقش دارد. کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند در مقایسه با سایر کودکان کمتر به بیماری‌های عفونی مبتلا می‌شوند. مطالعات نشان داده که میزان بروز عفونت‌های تنفسی نیز در کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، کمتر است.[٤]

به نظر علوم تجربی و تأکید متخصصان تغذیه کودکان، میزان مرگ و میر و ابتلا به بیماری‌های شدید در نوزادان و کودکانی که از شیر گاو و یا شیرهای جانشین تغذیه می‌شوند، به مراتب بیشتر از کودکانی است که از شیر مادر تغذیه می‌شوند.

کودکانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، به ندرت دچار کم خونی می‌شوند؛ زیرا جذب آهن شیر مادر بسیار خوب است. علاوه بر آن، شیر مادر نسبت به شیر گاو دارای مقادیر بیشتری مواد مختلف سازنده خون از قبیل مس، اسید اسکوربیک و ویتامین E است. شیر مادر ویتامین D و فلوئور کمتری نسبت به شیر گاو دارد. در شیرخوارانی که از شیر مادر تغذیه می‌شوند، علائم حساسیت، از قبیل آسم و آب ریزش از بینی کمتر از آنهایی است که با شیر گاو یا شیر خشک تغذیه می‌شوند.

شیر مادر همیشه و در طول شبانه روز به سهولت، با درجه حرارت مطلوب و ترکیب مناسب، در دسترس است؛ در حالی که شیر خشک احتیاج به صرف وقت و زحمت بیشتری دارد. شیر مادر دارای مزایای اقتصادی و اجتماعی برای خانواده است. در اغلب کشورها هزینه تهیه شیر خشک زیاد بوده و از عهده اغلب خانواده‌ها خارج است.[٥]

تغذیه مصنوعی دارای مضرات، ازجمله آلودگی، است. اغلب شیرها به باکتری آلوده می‌شوند، مخصوصاً اگر مادری کودکش را با بطری تغذیه کند. شیر گاو و شیر مصنوعی فاقد گلبول سفید و آنتی‌بادی است. شیرخوارانی که با بطری تغذیه می‌شوند، بیشتر به عفونت‌های دستگاه تنفسی و اسهال مبتلا می‌شوند. این اسهال معمولاً پایدار است و بیشتر از دو هفته طول می‌کشد. بعضی کارخانه‌ها به شیر مصنوعی آهن اضافه می‌کنند که مانع کمبود آهن در کودک شود، ولی اضافه نمودن آهن شانس عفونت را در کودک افزایش می‌دهد.

[١]** جراح و متخصص زنان، زایمان و نازايی، پژوهشکده بیوتکنولوژی تولیدمثل، پژوهشگاه فن‌آوری‌های نوین علوم پزشکی جهاد دانشگاهی ـ ابن‌سینا، تهران.

[٢]. المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج‌٢، ص٥١٩ ـ ٥٢٠؛ تهذیب‌الأحكام، ج١٥، ص٣٧١ـ٣٨٣، ح٢٠.

[٣]. وسائل‌الشیعة، ج‌٢١، ص٤٦٨، ح٢٧٦٠٤؛ تفسير نور الثقلين‌، ج‌١، ص٢٢٨، ح٨٩١؛ مستدرك‌الوسائل، ج‌١٥، ص١٥٦، ح ١٧٨٤٣ـ١.

[٤]. سورۀ بقره، آيۀ ٢٣٣.

[٥]. الکافی، ج٦، ص٤٠، ح١؛ وسائل‌الشیعة، ج‌٢١، ص٤٥٢، ح٢٧٥٥٩؛ تهذیب‌الأحكام، ج٨، ص١٠٨، ح١٤.