علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦٠ - پژوهشی در اسناد و نسخههای زیارت عاشورا
مجهول است و نميتوان به روايات او اعتماد كرد. مشهور علما نيز قایلاند كه وي ثقه است.[١] استدلالهاي مختلفي براي قول به وثاقت وي مطرح شده است كه آیةالله خويي اكثر آنها را رد ميكنند. اما دليلي كه شايد بتواند وثاقت وي را اثبات كند، همين عبارت «رضي الله عنه» است كه صدوق; در مدح او بيان كرده است.
برخي چنين استدلال ميكنند كه ترضي بر هر فردي اطلاق نميشود. عرفاً زماني ما در مورد كسي اين عبارت را به كار ميبريم كه متجاهر به فسق نباشد و در مرتبه بالايي از جلالت و تقدس باشد.اين عبارت نظير « قدس الله سره» و «اعلي الله مقامه» است كه امروزه هنگام بيان نام بزرگان گفته ميشود.[٢] البته آیةالله خويي ترحم را دليل بر وثاقت كسي نميدانند و براي آن چندين دليل ارائه كردهاند كه البته تمام اين دلایل تنها دلالت ترحم بر وثاقت شخصي را نفي ميكند؛[٣] نه ترضي را. علامه شوشتري نيز نه ترضي و نه ترحم را دليل بر وثاقت نميداند، ولي دليلي ارائه ميكند كه تنها ترحم را رد ميكند[٤]. با بررسي دلایل مطرح شده شايد بتوان اين فرد را ثقه دانست.
آیةالله شبیری زنجانی برای اثبات اعتبار این طریق، دلیل دیگری نیز میآورد. ایشان میگوید ظاهر عبارت روی محمد بن خالد الطیالسی(نه روی عن محمد بن خالد الطیالسی) اثبات میکند که نسبت روایت به محمد بن خالد نزد شیخ اثبات شده بوده است. به نظر آیةالله شبیری این در اثبات اعتبار این سند کافی است.[٥]
رجال موجود در طرق
طرق ابنقولويه
١. حكيم بن داود بن حكيم
وي يكي از مشايخ ابنقولويه است و ابنقولويه تمام مشايخش را به صورت مجمل در ابتداي كتاب
كامل الزيارات توثيق كرده و گفته است كه در كتابش فقط آنچه را ذكر كرده كه از افراد ثقه به او
رسيده است.[٦]
[١]. كليات في علم الرجال، ص٣٤٩ ـ ٣٥٠.
[٢]. اين آمار از كتاب از اين صبح روشن گرفته شده است. (براي مطالعه بيشتر ر.ک: از اين صبح روشن، ص١٥١)
[٣]. الفهرست (طوسي)، ص٢٢٨، ش٦٤٨.
[٤]. ر.ک: كليات في علم الرجال، ص٢٨١ ـ ٢٨٢؛ اصول علم الرجال بين النظرية و التطبيق، ج٢، ص٢٣٦.
[٥]. رجال النجاشي، ص٣٥٣، ش٩٤٦.
[٦]. همان، ص٣٤٩، ش٩٤٠.