اين حالت سوم، آن هم به شرطي كه مخالفي براي آن نباشد، به نظر ايشان شيخوخت اجازه دليل بر وثاقت است. البته علامه شوشتري همان را هم دليل بر وثاقت نمي‌داند و مي‌گويد وي نيز مانند ساير روات است[١].

اين نكته نيز مهم است كه برای متقدمان در بررسی روایات وثوق به صدور روایت مهم بوده است و روايت صحيح به نظر آنها روايتي نبوده كه تمام راويانش ثقه باشند، بلكه مهم اين بوده كه در مجموع، اطمينان و يقين به صحت روايت حاصل بشود؛ اگرچه يكي از راويان آن ثقه نباشد.

با اين حال، بنا به گفته برخي از رجاليان، اگر فرد ثقه‌اي از يك نفر بارها روايت نقل كند، شايد دليل وثاقت او باشد.[٢] در اين مورد نيز گفته شده نجاشي در ١٢١ مورد به واسطه ابن‌غضایري و ابن‌نوح، توسط احمد بن جعفر بن سفيان روايت نقل كرده است. كه ١١١ مورد آن به واسطه ابن‌غضایري بوده است.[٣]

طريق شيخ طوسي به محمد بن خالد طيالسي

كتابي كه ما را در بررسي اين طريق ياري مي‌دهد، الفهرست شيخ است. شيخ طوسي در الفهرست طريقش را به محمد بن خالد الطيالسي چنين گفته است:

له كتاب رويناه عن الحسين بن عبيدالله (الغضائري)، عن احمد بن محمد بن يحيی (العطار)، عن ابيه (محمد بن يحيی العطار)، عن محمد بن علي بن محبوب، عنه.[٤]

در بررسي افراد موجود در اين طريق، بجز احمد بن محمد بن يحيي، بقيه از ثقات علما هستند:

حسين بن عبيدالله از مشايخ نجاشي است و به تأييد بسياري از علماي رجال مشايخ بي‌واسطه نجاشي، ثقه‌اند.[٥]

محمد بن يحيي العطار: نجاشي درباره‌اش گفته است:

شيخ اصحابنا في زمانه، ثقة، عين، كثير الحديث.[٦]

محمد بن علي بن محبوب: نجاشي درباره‌اش مي‌گويد:

شيخ القميين في زمانه، ثقة، عين، فقيه، صحيح المذهب.[٧]

احمد بن محمد بن يحيي العطار: وي از مشايخ صدوق; است و شيخ صدوق، پس از ذكر نام او در مشيخه، عبارت رضي الله عنه را آورده است.[٨] شايد اين، به نوعي، توثيقي براي او باشد. درباره اين فرد دو گونه نظر داده شده است: عده‌اي مثل آیة‌الله خويي در كتاب معجم رجال الحديث قایل‌اند كه وي

[١]. رجال النجاشي، ص٨١، ش١٩٨.

[٢]. اصول علم الرجال بين النظرية و التطبيق، ص‌٢١٣.

[٣]. كليات في علم الرجال، ص‌٣٤٩.

[٤]. البته برخي ديگر وي را حسين بن علي بن سفيان دانسته‌اند. در اين صورت، به تصريح نجاشي از ثقات علما است. (ر.ک: از اين صبح روشن، ص١٥٦ ـ ١٦١)

[٥]. ر.ک: معجم رجال الحديث، ج٢، ص‌٥٩ و ٤٦٦ ـ ٤٦٨، ش٦٠.

[٦]. ر.ک: همان، ج١، ص٧٦ ـ ٧٧.

[٧]. كليات في علم الرجال، ص‌٣٣٣ ـ ٣٤٢.

[٨]. قاموس الرجال، ج١، ص‌٧٤ ـ ٧٥.