روایتی که نزول آیه را در احد دانسته، از ابوهریره (صحابی پیامبر٦)، از طریق صالح بن بشیر المری نقل شده است. گرچه مفسران در تفسیر قرآن به گفتار صحابه مراجعه کرده و آن را می‌پذیرند، اما دلیل این پذیرش را حضور صحابه در فضای نزول دانسته‌اند.

حاکم نیشابوری نوشته است:

جوینده حدیث باید بداند که تفسیر صحابی ـ که شاهد نزول وحی و فضای حاکم بر نزول آیات بودند ـ نزد بخاری و مسلم، ابو صلاح و دیگران، مانند حدیث مسند محسوب می‌شود.[٢]

اما در روز احد ابوهریره کجا شاهد و ناظر صحنه بوده است؟ وی در سال هفتم هجری از یمن به مدینه آمده و اسلام آورده است و نبرد أحد در سال دوم هجری اتفاق افتاده است.

به علاوه، صالح بن بشیر را ـ که راوی ابوهریره است ـ رجالیون ضعیف دانسته‌اند. بخاری در باره او گفته: «فیه نظر»، «و هو منکر الحدیث». نسایی نوشته است: «لیس بقوی».[٣] در باره او گفته شده: «کان یقص و لیس هو شیئاً فی الحدیث».[٤] متن روایت نیز با خلق و خوی پیامبر٦ ـ که قرآن از آن بهGإِنَّكَ لَعَلَى‌ خُلُقٍ عَظِيمٍF یاد کرده است ـ منافات دارد؛ چون مطابق روایات، هنگامی که پیامبر٦ وضع دردناک عمویش را ـ که سینه او را دریده و با قساوت کبد یا قلب او را بیرون کشیده بودند ـ دید، بسیار ناراحت و خشمگین شد و فرمود:

لئن ظفرت لأمثلن لأمثلنّ ولأمثلنّ؛

اگر بر آنها چیره شوم، آنها را مُثله خواهم کرد.

نیز با آیه بعد: Gوَلاَ تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلاَ تَكُن فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَF، ناسازگار است.

متن روایات نیز مضطرب است و اضطراب می‌تواند دلیلی بر ضعف باشد. در یک روایت، پیامبر٦ با دیدن جنازه حمزه فرمود: «اگر بر آنان غالب شوم، چنین و چنان می‌کنم» و در روایتی دیگر، این جمله را

[١]. البرهان فی علوم القرآن، ج١، ص٣٢٣.

[٢]. ر.ک: تفسیر القرآن العظیم؛ الجامع لاحکام القرآن؛ الکشاف؛ مجمع البیان، ذیل این آیه، اسباب النزول (واحدی).

[٣]. الإتقان، ج١، ص١٢٣؛ لباب النقول، ص٢٢٥.

[٤]. المستدرک علی الصحیحین، ج٢، ص٢٦٣ ـ ٢٨٥. کتاب التفسیر؛ نیز ر.ک: الإتقان، ج٤، ص١٨١.