رايج‌ترین و شایع‌ترین دیدگاه دربارة هاروت و ماروت این است که آنان دو فرشته الهی هستند. آیه‌ای که از هاروت و ماروت در آن سخن به میان آمده، يعني آيۀ Gوَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمـَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ...F[١] و قرائت مَلَکین، به فتح لام، و طبق قرائت مشهور، یعنی قرائت حفص از عاصم مؤیّد این دیدگاه است؛ زیرا «مَلَک» به معنای فرشته است. از سوی دیگر، روایات نقل شدۀ پیشین نیز همین دیدگاه را تأييد می‌کند؛ زیرا در عموم آنها از لغزش فرشتگان الهی و عذاب آنان گفتگو شده است. ديدگاه بسیاری از صاحب‌نظران ـ که به موافقت یا مخالفت با مسأله لغزش فرشتگان پرداخته‌اند ـ بر اساس فرشته انگاشتن هاروت و ماروت شکل گرفته است.

٢. هاروت و ماروت موجودات روحانی در حد فرشته

برخی از صاحب‌نظران برای گریز از محذور لغزش فرشتگان و مخالفت این امر با اصل عصمت آنان، مدعی شده‌اند که هاروت و ماروت، از نظر ماهیت از مرتبه‌ای فراتر از انسان‌ها و فروتر از فرشتگان برخوردارند.

شیخ‌ صدوق از محمد بن جعفر اسدی کوفی این گفتار را نقل کرده است:

هاروت و ماروت دو شخصیت روحانی بودند که برای فرشتگان پیشنهاد شدند و به مرتبه فرشتگان نرسیده بودند. آنان بلا و گرفتاری را انتخاب کردند و مبتلا به مصیبت معروف شدند. اگر آنان فرشته‌ بودند، معصوم بوده و مرتکب معصیت نمی‌شدند. و این که خداوند آنها را
در کتابش فرشته خوانده، به این معناست که آنان آفریده شدند تا فرشته شوند؛ چنان خداوند متعال به خطاب به پیامبر٦ فرمود: Gإِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُم مَيِّتُونَF؛[٢] تو و آنان خواهید مرد.[٣]

گفتار اسدی کوفی گفتاری دقیق است که نیاز به تأمل بیشتر دارد. او با توجه به ضرورت رعایت مبنای عصمت فرشتگان، خطای هاروت و ماروت را با فرض پذیرش فرشته بودن آنان نمی‌پذیرد و بر روحانی بودن آنان پای می‌فشرد. او برای توجیه اطلاق فرشته بودن به آنان در قرآن از مجاز مشارفت استفاده می‌کند که بر اساس آن، گاه به چیزی که در آستانۀ تحول به امر دیگری است، آن امر آتی اطلاق می‌گردد؛ نظیر اطلاق میت بر ما انسان‌ها، به خاطر تحقق مرگ در آینده یا اطلاق خمر بر آب انگور در آیه: Gقَالَ أَحَدُهُمَا إِنِّي أَرَانِي أَعْصِرُ خَمْراًF.[٤]

٣. هاروت و ماروت دو موجود انسانی

گویا مشکل انتساب لغزش‌های بزرگ زمینه را برای این دیدگاه فراهم کرده که برخی از صاحب نظران مدعی شده‌اند که هاروت و ماروت نه فرشته‌اند و نه روحانیانی به مثابه فرشته، بلکه آنان دو مرد قوی

[١]. تذکرة الموضوعات، ص١١٠؛ کنز العمال، ج٣، ص١٨٢.

[٢]. کنز العمال،ج٣، ص١٨٢.

[٣]. المغنی، ج١، ص١١٥.

[٤]. تفسیر مجاهد، ج١، ص٤٢.