سمرقندي نيز مي‌گويد كه اين آيه در شأن علي بن ابي‌طالب٧ و فاطمه٣ نازل شده كه روزه بودند و سائلي پيش آمد و در حالي كه تنها غذاي آن روزشان را داشتند، مقداري از آن را به سائل دادند و سپس يتيمي آمد و مقداري از غذا را نيز به او دادند و سپس اسيري آمد و باقي غذا را نيز به او بخشيدند و خداوند مدحشان كرد و اين آيه را فرستاد.

سمرقندي، نازل شدن اين آيه را در مورد مردي از انصار به قول ضعيف نسبت داده است.[١]

نقد و بررسي روايت

اين روايت، به صورت مرسل نقل شده است؛ ولي با توجه به این‌که منافاتي با روايت مسند و صحيح علي بن ابراهيم ندارد، مقبول واقع مي‌شود.

فرات كوفي، در جايي ديگر، از جعفر بن محمد فزاري، به صورت معنعن، از ابن عباس نقل مي‌كند كه دربارۀ آية Gوَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى‌ حُبِّهِ مِسْكِيناً وَيَتِيماً وَأَسِيراًF گفت:

اين آيه دربارۀ علي بن ابي‌طالب٧ و همسرش فاطمه٣ و كنيزشان نازل شد؛ بدين گونه كه آنها پيامبر٦ را ملاقات كردند و حضرت به هر كدام از آنها صاعي از طعام عطا كرد. وقتي به منزل رسيدند، سائلي آمد و درخواست كمك كرد و علي٧ غذاي خود را به او بخشيد. سپس يتيمي از همسايگان پيش ايشان آمد و فاطمه٣ دختر محمد٦ غذاي خود را به او بخشيد و علي٧ به او گفت: پيامبر٦ مي‌گويد كه خداوند فرموده است: «قسم به عزت و جلالم! كسي مانع گريه يتيم در اين دنيا نمي‌شود؛ جز این‌که خداوند او را در بهشت در جايي كه بخواهد مسكن دهد». سپس اسيري آمد و طعام طلبيد و علي٧ به سودا خادمشان دستور داد و او نيز غذاي خود را بخشيد و اين آيه Gوَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى‌ حُبِّهِ مِسْكِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً * إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّـهِ لَا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُوراًF نازل شد.[٢]

نقد و بررسي روايت

نجاشي، فزاري را ضعيف در حديث دانسته است.[٣] شيخ طوسي نيز، با این‌که توثيقش كرده، ولي متذكر شده كه برخي او را تضعيف كرده‌اند و در مولد قائم٤‌ چيزهاي عجيبي نقل كرده است.[٤]

همچنين، اين روايت از لحاظ متن متفاوت از روايات سابق است و در اين روايت، پيامبر٦ به هر كدام از ايشان صاعي داده است. دوم، این‌که در اين روايت، علي٧ سهم خود را به سائل بخشيدند و فاطمه٣ به يكي از يتيمان همسايه بخشيد. سپس وقتي اسيري آمد، علي٧ دستور داد كه خادمشان، سهم خود را به اسير ببخشد. بعيد به نظر مي‌رسد كه علي٧ دستور دهد خادمشان سهم خودش را ببخشد.

[١]. سورۀ انسان، آيۀ ٨.

[٢]. تفسير فرات الكوفي، ص٥٢٨ ـ ٥٢٩.

[٣]. رجال الطوسي، ص٤١٩.

[٤]. تنقيح المقال، ج٢، ص٣ از ابواب فاء.