علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٩٦ - اعتبار دعاهای ابن طاووس از نگاه او
تصريح به اعتبار روايات و متون
ابن طاووس در چندين جای از تألیفات خود، به ارزش و اعتبار روايات و دعاهايی که ذکر کرده، اشاره نموده است. وی دعاها را را در سه دسته ذکر کرده است: يک دسته، دعاهايي که اسناد به معصوم دارد. اين دسته خود دو گروه را تشکيل میدهد: يک گروه، دعاهايي که با اسناد معتبر است. دستة دوم، دعاهايي که فاقد سند معتبر يا سندی برای آن ندارد. دستة ديگر دعاهايی است که او خود آنها را انشا کرده و متن روايت نيست.
روايات دارای اسناد معتبر
ابن طاووس در ديباچة فلاح السائل به چگونگی طريق خود به روايات اشاره نموده است. به موجب
اين ديباچه، وی متذکرشده اين روايات را از طريق خواص اصحاب ـ که ثقاتاند ـ نقل کرده است.
اگر چه اين بدان معنا نيست که در برخی از اين طرق، فرد متهم و مطعون وجود ندارد. اين ممکن،
بلکه محقق است، ولی اين طعن و اتهام نبايد جدی گرفته شده و سبب بياعتباری يا ضعف سند و طريق تلقی گردد؛ چه، اين طعن میتواند از چند جهت ضعيف شمرده شود. آن جهات عبارت از اين است
که آن از طريق خبر واحد است يا به روايت کسی است که او خود مورد طعن است يا به جهتی است
که اگر آن جهت معلوم شود، میتواند برای فرد مورد طعن عذر تلقی گردد يا در نظر اهل نقد امری
جايز باشد.
او پس از اين مطلب ـ که دربارۀ نحوه برخورد با طعن نسبت به راويان است ـ به دلايل خود در روايت از برخی کسانی که متهماند و مورد طعن واقع شدهاند (مانند محمد بن سنان) پرداخته است. اين دلايل به قرار زير است:
١. اصحاب اماميه ـ که وی به آنها اعتماد کرده و از ثقات شناخته میشوند و او از طريق فرد مطعون به آنها اسناد کرده يا از طريق آنها به او اسناد کرده، اين روايات را از او نقل کردهاند و در اين باره چيزی را استثنا نکرده و او را مورد طعن قرار نداده و روايات او را ترک نکرده، بلکه قبول نمودهاند. جهت نقل اين روايات از طريق ياد شده اين میتواند باشد که آنها صحت اين روايت را از طريق ديگری که اين ضعف را ندارد، شناختهاند يا آن را مورد عمل طايفه اماميه ديدهاند و در نتيجه، بر آن اعتماد نمودهاند يا از اين جهت بوده که راوی، اگر چه در عقيده مورد طعن بوده، ولی در حديث و امانتداری موثق بوده است. چه بسا در ميان کفار کسانی يافت میشوند که در نقل اخبار مورد اعتماد و وثوق باشند؛ چنان که عالمان مسلمان بر اخبار پزشکان اهل ذمه در زمينة طبابت اعتماد کردهاند.[١]
ابن طاووس درباره جايگاه مذهب در اعتبار حديث برآن است که علی الاصول، به روايت هرکسی که به عنوان يک فرد راستگو و امانتدار شناخته میشود، میتوان اعتماد کرد؛ چه امامی باشد يا از فرق مذهبی ديگر. به ديگر عبارت، به عقيده ابن طاووس مقتضی برای اعتماد به اخبار پيروان ساير فرق و
[١]. اقبال الاعمال، ج١، ص١٤.