تحرير در آمده است؛ از جملة اين جوانب، ميزان اعتبار دعاهايي است كه وي ذکر كرده است. در اين باره بحث مستقل و فراگيري انجام نشده؛ اگر چه به عنوان ايراد بر ابن طاووس و در پاسخ به آن، بحث‌هاي پراكنده و گزينشي صورت گرفته است. پيداست که تفاوت احاديث دعايي، زيارتی و فضايل، با احاديث فقهی، اين است که احاديث دعايي در بردارندة زبان درخواست و تقاضا و ديگر آداب و شرايطی است که می‌تواند در استجابت دعا دخالت داشته باشد. از رهگذر اين آگاهی، می‌توان با خدا ارتباط پيدا کرد؛ اگر چه اين ارتباط الزامی نيست، اما احکام جنبة تکليفی و الزامی می‌تواند داشته باشد. گويا لحاظ اين تفاوت است که در دانش نقد حديث، توجه و عنايت اصلی به احاديث احکام معطوف شده است.

جايگاه ابن‌طاووس و آثار او

ابن طاووس چندین کتاب در موضوع دعا تألیف کرده است. اين کتاب‌ها عبارت‌اند از: اقبال الاعمال، الامان من اخطار الاسفار و الازمان، جمال الاسبوع، الدروع الواقية من الاخطار، فلاح السائل و نجاح المسائل، المجتبی من الدعاء المجتبی، مهج الدعوات و منهج العنايات، الاسرار المودعة فی ساعات الليل و النهار، زهرة الربيع، المضمار، التمام لمهمات شهر الصيام، المنتقی فی العوذ و الرقی، الفرج بعد الشدة، المنامات الصادقات و البشارات بقضاء الحاجات.[١]

ارزيابی آثار دعايي ابن طاووس، از نگاه او، ايجاب می‌کند که جايگاه ابن طاووس در دانش‌های مرتبط با اين موضوع، بويژه کتاب شناسی، رجال شناسی و جرح و تعديل و نيز وارستگی او شناخته شود. همچنين، لازم است انتساب آثار دعايي به وی مورد بررسی قرار گيرد. از اين رو، به عنوان مقدمة لازم بحث، ابتدا به جايگاه علمی و عملی ابن طاووس و انتساب آثار دعايي به او پرداخته می‌شود و پس از آن، از ديدگاه وی دربارۀ جايگاه دعاهايي که ذکر کرده، سخن به ميان می‌آيد.

ابن طاووس در شمار معدود رجال سرشناس اماميه است که به فرهيختگی و وارستگی شهره است و مهم‌تر از آن، گويي در مصادر رجالی و حديثی بر اتصاف وی به اين ويژگی‌ها اتفاق نظر وجود دارد. دربارۀ او الفاظ و عبارات گوناگونی ـ که همگی بر فرزانگی و وارستگی او دلالت دارند ـ به کار رفته است. شهيد ثانی ـ که در دانش حديث شهره بوده و کتاب او در اين باره معروف و مرجع است ـ الفاظ زير را، در مقام تعديل، ذکر کرده است: عدل، ثقه، حجت، صحيح الحديث، متقن، ثبت، حافظ، صدوق، يحتج بحديثه، جليل، صالح الحديث، مشكور، خير، فاضل، ممدوح، زاهد، عالم، مسكون الي روايته، شيخ اجازه، کبير، عابد، اهل ورع و صاحب کرامات، نقابت علوی و... .[٢]

همچنین، دربارۀ علي بن طاووس، در منابع رجالي و حديثي، به گونه‌های مستقيم و غير مستقيم، اين تعابير به کار رفته است: شيخ اجازه، ثقه، زاهد، عابد، جليل، كبير، ورع، صاحب كرامات و مقامات، از برجستگان و بزرگان اماميه، جليل القدر، عظيم المنزله، كثير الحفظ، نقي الكلام، زبانزد عام و خاص

[١]. آية‌الله خويي و علامه شوشتري اين را توثيق نمي‌دانند.

[٢].آیة‌الله شبیری زنجانی نیز در پاسخ به سؤالی درباره سند زیارت عاشورا این طریق را اثبات کرده و درباره طرق دیگر چیزی نگفته‌اند. (ر.ک: فصلنامه سفینه، سال چهارم، ش١٤)