راویان و محدّثان شیعه و اهل سنت، گسترۀ فراوانی از سخنان نبوی٦ را به نقل از راویان هم‌مسلک و مورد اعتماد خود در منابع حدیثی گرد آوردند. جواز و امکان نقل روایات اهل سنت از عصر ائمه: مورد سؤال راویان شیعه بوده است؛ چنان كه این پرسش خود را بر امامان عرضه داشته‌اند. در پاسخ به این پرسش، وجود روایات صحیح منقول از پیامبر٦ مورد تأیید ائمۀ معصوم: قرار گرفته است. شیوۀ اندیشمندان و مفسّران شیعی نیز نشان از مراجعه به منابع روایی اهل‌سنّت دارد. مفسّران شیعی در حوزه‌های مختلف مرتبط با آیات قرآن به نقل احادیث اهل‌سنّت پرداخته و در تبیین مفاهیم آیات سود جسته‌اند. مراجعه به روایات تفسیری اهل‌سنّت کارکردها و فواید متعددی را به دنبال دارد که از آن جمله می‌توان به اصالت بخشی و افزایش اعتبار و جبران ضعف روایات شیعه، بازیابی روایات ائمۀ اطهار، تأیید دیدگاه‌های شیعی،‌ نقل مناقب اهل‌بیت، تبیین جهات معنایی روایات شیعی، فهم بهتر آیات و حل تعارض میان اخبار اشاره کرد.

کلید واژه‌ها: روایات اهل سنت، جواز نقل، روایات تفسیری، فوايد نقل.

درآمد

از دیرباز دانشمندان مسلمان در تفسیر و کشف معانی از آیات قرآن و فهم مقصود آنها، به توضیحات پیامبر٦ و ائمه اطهار دربارۀ آیات استناد می‌جستند. قرآن خود، ضمن آیاتی، پیامبر٦ را به تبیین آیات الهی مأمور ساخته است.[٣]

دیدگاه و روش مفسّران قرآن در رویارویی با روایات و بهره‌گیری از آنها مختلف است. در مقابل مفسّران باورمند به استقلال قرآن در تبیین آیات خود،[٤] برخی معتقدند که قرآن بدون حدیث، پیام مثبت

[١] دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران.

[٢]* استادیار دانشگاه قم.

[٣]. جامع البيان في تفسير القرآن، ج٤، ٤١٩ ـ ٤٢٠؛ التفسير الواضح، ج٣، ص٧٩٦.

[٤]. جوامع الجامع، ج٤، ص٤٠٩.