علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١١٨ - کارکردهای نقل روایات اهلسنّت در منابع شیعی
نمونۀ دیگر حدیثی است که فیض کاشانی از امام علی٧ نقل میکند که آن حضرت بازگو کنندۀ داستانِ داود٧، آنسان که افسانهسرایان بر زبان رانند و مخالف مقام پیامبر الهی است، را صد و شست تازیانه خواهد زد.[١] این روایت جز در منابع اهلسنّت نیامده است.[٢]
٣. قرینه بر صدور روایات شیعی
باور برخی مفسّران به عدم حجیت خبر واحد در غیر احکام فقهی، بویژه تفسیر،[٣] در کنار وجود ضعفهای مختلف و متعدد در روایات تفسیری، برخی را بر آن داشته است تا با گردآوری نقلهای متعدد از یک حدیث ضعفهای روایات را جبران نموده و اعتبار احادیث را افزایش دهند.
گروهی از عالمان شیعه حجیت خبر واحد در غیر حوزۀ فقه را نپذیرفته و بر این باورند که تنها روایات متواتر و یا همراه با قراين مفید علم از حجیت برخوردار است. به طور کلی، این گروه بر این باورند که این همه در جهت حصول اطمینان شخصی به صحت و صدور احادیث است؛ خواه روایات مربوط به اصول دین باشد یا تاریخ، یا فضایل و یا موضوعات دیگر. امّا در فقه، اطمینان نوعی در حجّیت روایت کفایت میکند. این، در صورتی است که روایت با قرآن مخالفتی نداشته باشد.[٤]
بر این اساس، معتقدان این دیدگاه، همچون علامه طباطبايي، میکوشند به هنگام نقل روایات تفسیری، با ذکر طرق متعدد و روایات همسان و هممضمون راه را برای حصول اطمینان شخصی هموار سازند.
یکی از امتیازات بحث روایی المیزان، اهتمام علامه طباطبايي به نقلهای متعدد از یک روایت است؛ اگر چه ایشان قصد استقصا نداشته است، اما تلاش کرده تا نقل روایت را در منابع متعدد روایی گزارش کند.[٥] این همه سبب شده است تا مفسّران شیعه برای تقویت روایات منقول از طرق شیعه، احادیث یکسان و گاه، هممضمون را از منابع روایی اهلسنّت نیز گردآورند. تحکیم احادیث شیعی با نقل روایات عامه از دو راه قابل پیگیری است: یکی، تشکیل خبر متواتر و مستفیض و آن دیگری، تقویت خبر واحد. تحکیم و تقویت روایات شیعی، افزایش اعتماد به صدور این احادیث را به دنبال خواهد داشت.
صاحب تفسیر مواهب الرحمن، پس از نقل حدیثی از تفسیر العیاشی، دربارۀ نزول آیۀ ٢٠٧ سورۀ مبارکۀ بقره در حق امیرالمؤمنین٧، از امام باقر٧ مینویسد که روایات متواتر بر نزول این آیه دربارۀ علی٧ ـ که در لیلة المبیت در رختخواب پیامبر٦ خوابید ـ دلالت دارد. شیخ طوسی در الأمالی خود از
[١]. من هدي القرآن، ج١٦، ص٢٧٦؛ و نیز ر.ك: جامع البیان، ج٢٩، ص٦٢، ح ٢٦٩٢٣؛ الدر المنثور، ج٦، ص٢٥٩.
[٢]. «اي کسانى که ایمان آوردهاید، از چیزهاي پاکیزهاي که به دست آوردهاید، انفاق کنید» (سوره بقره، آيه ٢٦٧).
[٣]. سوره بقره، آيه ٢٦٧.
[٤]. مواهب الرحمن، ج٤، ص٣٩٩؛ و نیز ر.ك: كنز العمال، ج٢، ص٣٦٥، ح ٤٢٦٤؛ الدر المنثور، ج١، ص٣٤١؛ علامه طباطبايی نیز این حدیث را از الدر المنثور نقل میکند ( المیزان، ج٢، ص٤٠٣).
[٥]. المیزان، ج٩، ص٣٦٤. براي موارد دیگر از این گونه روایات ر.ك: همان، ج١، ص٢٧٩؛ ج٢، ص٢٥١، ٣٧٧، ٤٠٣؛ ج٣، ص١١٩، ٢٤٣، ٣٣٧ و ٣٣٨، ٣٥٦؛ ج٤، ص٢٣ و ٢٤، ٨٥، ٢٩٢ و ٢٩٣؛ ج٦، ص٥٧ و ٥٨؛ ج٧، ص١٠٨، ١٥٢؛ ج٨، ص٥٩، ٣٢٩؛ ج٩، ص٨٢، ١٠٧، ١٧٩، ٢٥٣ و ٢٥٤، ٢٩٤؛ ج١٠، ص١٩، ١٣٠، ١٩٥، ٣٧٧؛ ج١١، ص٦٧؛ ج١٢، ص٣٧، ٦٦، ٩٢، ١٤٨، ١٧٧، ١٨٦، ١٩٦؛ ج١٣، ص٩٩، ١٢٢؛ ج١٤، ص٣٠٨؛ ج١٥، ص٥١ و ٥٢، ١١٦، ٢٠٦، ٢٢٠، ٢٤٧؛ ج١٦، ص١٤، ٢١٣، ٢٤١، ٣٤١، ٣٩٢؛ ج١٨، ص٣٣٥، ٣٦٢، ٣٧٠، ٣٨٣؛ ج١٩، ص٣٣، ١١٣، ١١٨، ١٢٨ و ١٢٩، ٣٤١؛ ج٢٠، ص١١، ١٩٤، ٢٥٥، ٣٦٩، ٣٧٢؛ من وحي القرآن، ج٤، ص١٢؛ ج٦، ص١٦١؛ مواهب الرحمن، ج٣، ص٤٣٥؛ آیات الأحکام، ج١، ص٢٣٣.