ميرزا حسين نوری[١] در توثيق ابراهيم بن هاشم، بر قول ابن طاووس استناد کرده است؛ يکی درباره موسی بن اسماعيل بن موسی بن جعفر٧ است که متذکر شده سه نفر از اجلای ثقات، به نام‌های محمد بن اشعث، ابن يحيی و إبراهيم بن هاشم ـ که علي بن طاووس در فلاح السائل (ص١٥٨)، بر ثقه بودن او(ابراهيم بن هاشم) ادعای اتفاق کرده، از او روايت کرده‌اند. اين قرينه ظن قوی ايجاد می‌کند که او از ثقات و از مؤلفان است.

ديگری درباره با سند حديثی که در آن، ابراهيم بن هاشم است. وی متذکر شده قول معروف دربارۀ ابراهيم بن هاشم مبنی بر توقف است، ولی ابن طاووس در فلاح السائل، پس از نقل حديثی از الامالي صدوق; ـ که در سند آن ابراهیم بن هاشم واقع شده است ـ آورده که راويان حديث بالاتفاق ثقه‌اند.[٢] گويا در کتاب‌های رجالی پيشين، مانند رجال النجاشی و الفهرست طوسی و خلاصة الاقوال علامه از ابراهیم بن هاشم ياد نشده است، ولی از علی بن ابراهيم بن هاشم ياد شده و در وثاقت آن هيچ کس توقف نکرده است.

همچنين، محدث نوری دربارۀ جعفر بن علی بن احمد قمی، معروف به ابن رازی متذكر شده که نقل توثيق از کتاب رجال شيخ طوسی توسط ابن داود با عدم وجود آن در برخی نسخه‌های آن منافات ندارد، چه احتمال دارد آن در نسخه ابن داود بوده است. بنابر اين راهی به تکذيب يا تخطئة آن وجود ندارد. اين مطلب، بنابراین فرض است که توثيق از عبارت شيخ طوسی باشد که از كتاب رجال او نقل شده است؛ اما اگر از کلام خود ابن داود باشد ـ چنان که از عبارت کاظمی پيداست ـ تصديق آن اولی است و ديگر نيازی به آن، چه در تکملة الرجال،[٣] انجام گرفته، نيست. در تكملة الرجال آمده که وثاقت، از عبارتِ فقاهت ـ که شيخ صدوق در معانی الاخبار، ابن رازی را به آن توصيف کرده ـ اخذ شده است. بنابر اين، ديگر اين اشکال مطرح نمي‌شود كه فقاهت بر وثاقت دلالت نمی‌کند. دليل بر اولويت تصديق، آن است که ممکن است ابن داود آن را از کلام برادر استادش (احمد بن طاووس) علی بن طاووس در الدروع الواقية گرفته باشد كه در اين فرض، بر وثاقت و فوق آن دلالت می‌کند.[٤]

نقل روايات ابن طاووس

در كتاب‌هاي حديثي سده نهم و پس از آن، كتاب‌هاي ابن طاووس، بويژه کتاب‌های دعايي، يكي از مصادر مهم حديث و دعا شناخته می‌شوند. در سده نهم علی بن يونس عاملي بياضی (م٨٧٧ق) در الصراط المستقيم، شاگرد او، ابراهيم بن على بن حسن عاملي كفعمي (م ٩٠٥ق) در دو كتاب المصباح و البلد الأمين، شيخ حرعاملي (م١١٠٤ق) در وسائل الشيعة، محمد باقر مجلسي (م١١١٠ق) در بحار الانوار،

[١]. بحار الأنوار، ج‌١٠٧، ص‌٣٣ ـ ٣٤.

[٢]. الفوائد الرجالية، ج‌٢، ص‌٤٣؛ ج‌٣، ص‌٢٧٧ و ج‌٣، ص‌٢٩٩.

[٣]. خاتمة المستدرک، ج‌١، ص‌٣٢٣.

[٤]. الفوائد الرجالية، ج‌٣، ص‌٢٧٧ـ ٢٧٨.