حديث «خيار خصال النساء...» فضایل اصلي زنان را رذيلت‌هاي مردانه دانسته و بدين ترتيب، فضایل اخلاقي را با جنسيت پيوند زده و بر تمايز اخلاقي زن و مرد تأکید کرده است. در اين مقاله، پس از طرح مسأله، کوشش شده است تا مضمون وکارآمدي اين حديث، در هفت بخش بررسي و تحليل شود. در بخش نخست، منابع اين حديث و تفاوت‌هاي لفظي آن نقل شده است. بخش دوم، ديدگاه مفسران و شارحان نهج البلاغه را درباره اين حديث تجزيه و تحليل مي‌کند. سومين بخش، بنيادهاي علمي و زيست‌شناختي تمايز ميان زن و مرد را بررسي مي‌کند. چهارمين بخش، به تحليل اين حديث در پرتو تازه‌ترين يافته‌ها و مطالعات اخلاقي در حوزه زنان مي‌پردازد. در پنجمين بخش، به تحليل سندي و محتوايي اين حديث و مقايسه مضمون آن با آموزه‌هاي قرآني پرداخته شده است. ششمين بخش، مدعي آن است که مضمون اين حديث، اعتقادي است کهن، مبني بر فروتري جنس زن که در قالب حديث در آمده است. هفتمين بخش، با اشاره به سه اصل روشي درباره اين قبيل احاديث، روند تغيير مضموني و لفظي برخي احاديث را نشان مي‌دهد. سرانجام، نويسنده در پايان مقاله خود نتيجه مي‌گيرد که اين حديث، سندي مقبول، مضموني مستدل و محتوايي سازگار با ديگر آموزه‌هاي قرآني و آموزه‌هاي اخلاقي احاديث ندارد.

کلید واژه‌ها: احاديث اخلاقي، فضایل اخلاقي، فضایل زنانه، رذایل مردانه، اخلاق زنانه، خصال النساء.

درآمد

آيا آموزه‌هاي اخلاقي ـ که در احاديث بدان‌ها اشاره شده ـ قابل تقسيم به زنانه و مردانه است؟ آيا فضایل اخلاقي زنانه با فضایل اخلاقی مردانه تفاوت دارد؟ حديثي در نهج البلاغه آمده است که گوياي چنين تفاوتي است.[٢] طبق آن، حضرت امير مؤمنان٧ فرمود:

[١] استاديار دانشگاه اديان و مذاهب

[٢]. معنای متن، ص١٦٢.