علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٢٦ - کارکردهای نقل روایات اهلسنّت در منابع شیعی
که غالب مفسّران شیعی ذیل این آیات در کنار ذکر احادیث شیعی به نقل روایات اهلسنّت نیز همت گماردهاند.
٧. تبیین جهات معنایی روایات شیعی
یکی دیگر از کارکردهای مراجعه به منابع روایی اهلسنّت و نقل احادیث تفسیری، فهم بهتر روایات شیعی و گاه، تصحیح معنای مستفاد از آنهاست. این فایده را میتوان در سه مرحله پی گرفت: نخست، در مرحلۀ کشف قرینههای صدور حدیث، سپس مرحلۀ کشف قراين فهم متن روایت و دست آخر، در کشف قراين جهت صدور.
در تعریف قرینه، به فراخور موضوع بحث، میتوان گفت که قرینه نشانهای است که وجود آن در یک روایت، احتمال صدور آن را تقویت کرده، مسیر فهم معنای متن را هموارتر ساخته و مقصود گوینده را از بیان حکم شرعی مشخص میسازد.
دربارۀ این تعریف یادکرد دو نکته شایسته و بایسته است: نخست، آنکه تشخیص قرینه بودن چیزی نسبی است و رویکرد اندیشوران در آن متفاوت از یکدیگر است، و دیگر، آنکه هر چه قراين بیشتری در یک حدیث وجود داشته باشد، احتمال صدور آن تقویت و دستیابی به معنای آن آسانتر میگردد؛ چنان كه رسیدن به حکم واقعی و یا غیر واقعی نیز آشکارتر میشود.
در یک نگاه کلی، این قراين به دو گونه قابل تقسیم است: یکی، قراين داخلی و آن دیگری، قراين خارجی. مقصود از قراين داخلی، نشانههایی است که در سند و یا متن خبر حدیث وجود دارد و موجب تقویت صدور روایت شده، فهم متن را هموارتر ساخته و جهت صدور[١] آن را آشکار میسازد. این قراين، خود به دو دستۀ سندی و متنی تقسیم میگردد. قراين خارجی را میتوان به دو گونۀ قراين لفظی و غیر لفظی تقسیم نمود.
یک. کشف قراين صدوری
فائدۀ دیگر نقل احادیث اهلسنّت و دستیابی به روایات مشترک و هممضمون، کشف قراين صدور حدیث شیعی است. افزایش اطمینان به صدور یک متن از امام معصوم از راههای مختلفی قابل پیگیری است. تواتر، شهرت نقل و کشف روایات هممعنا اطمینان به صدور حدیث را دو چندان میسازد. نقل یک واقعه یا معنای مشترک در روایات شیعه و اهلسنّت با اندکی اختلاف در خصوصیات آن، خود قرینهای در صدور حدیث از امام معصوم است.
[١]. سوره احزاب، آيه ٣٣. به عنوان نمونه ر.ك: التبیان، ج٨، ص٣٣٩؛ آلاء الرحمن، ج١، ص١٨٨؛ البرهان، ج٤، ص٤٥٢ و ٤٦١- ٤٧٠؛ المیزان، ج١٦، ص٣١٦- ٣١٩.