اين مقاله در پی آن است که، از طريق نگاه ابن طاووس، نشان دهد دعاهايي که او ذکر کرده، چه اندازه قابل اعتماد و اطمينان است. از این رو، از دو رويکرد در تبيين جايگاه دعاهای ابن طاووس، با عنوان بررسی سند و متن حديث ـ که بر اساس معيارهاي پذيرفته شده در دانش نقد حديث انجام می‌گيرد ـ و استفاده از قراين و مناظری ديگر، چون نگاه و نظر ابن طاووس بهره می‌گیرد. روشن است که رويکرد دوم، امتياز نگاه دقيق، ريزبين، تفصيلی و همه جانبة رويکرد نخست را ندارد؛ با اين وجود می‌تواند ميزان زيادی اعتماد بخش و اطمينان آفرين باشد. ابن طاووس دو گروه دعاها را ذکر کرده است؛ يک گروه ـ که اکثريت است ـ دعاهايي است که جنبة روايي دارد. اين گروه خود دو دستة را تشکيل می‌دهد: دعاهايي است که با اسناد کامل نقل شده و وی بر درستی سند آنها تأکید نموده است و دسته ديگر، دعاهايی است که سند ندارد يا سند آنها ضعیف است. استناد وی در اين روايات، روايات موسوم به تسامح در دلايل سنن است که از سند درست برخوردارند. گروه دوم دعاهايي است که انشای ابن طاووس است. وی اين دعاها را، با استناد به روايت صحيح، انشا کرده و موارد آن را ـ که اندک نيز هست ـ مشخص نموده است. از این رو، بر پاية جايگاه والای رجالی، سند شناسی و وارستگی و شايستگی ابن طاووس، گواهی وی می‌تواند اطمينان‌بخش باشد.

کلید واژه‌ها: ابن طاووس، دعا، اعتبار روايات.

درآمد

علي بن طاووس (٥٨٩ ـ ٦٦٤ ق)، در تاريخ اماميه، شخصيتی تأثیرگذار در بنياد دستگاه كلامي ـ دعايي شيعه و گسترش فرهنگ دعا شناخته می‌شود. او عالم و محدثي پرتألیف بود. شماركتاب‌ها و رساله‌هاي وی در زمينه‌های مختلف، بيش از پنجاه عنوان است. رويكرد كلي ابن طاووس در اين تألیفات، حديثي است. از جمله زمينه‌های آثار او ـ که مهم‌ترين نيز هست ـ دعا، زيارت و فضايل اعمال است. دربارة آثار دعايي ابن طاووس، از جوانب مختلف، از ديرباز سخن‌ها گفته شده و كتاب‌ها و رساله‌هایی به رشته

[١] استاديار دانشگاه شيراز.