زیادی از احادیث در باره مسائل پزشکی بوده و دارای توصیه و راهکارهای بهداشتی و سلامتی است. با بررسی دقیق آنها علمی بودن و مفید بودن راهکارهایشان آشکار می‌شود که نه تنها در زمان خودشان کارایی داشته‌اند، بلکه در زمان کنونی نیز ارزشمندند؛ به طور مثال، در جامعه نزول قرآن، فرهنگی به عنوان استخدام دایه متداول بود و برای شیردهی، بویژه بین اشراف، از دایه‌ها استفاده می‌شد.[١] در همان زمان، متون اسلامی، شیر مادر همان طفل را به عنوان بهترین غذا برای کودک شیرخوار معرفی می‌کند و توصیه می‌کند که تا حد امکان از آن استفاده شود. پیامبر خدا٦ فرمود:

برای كودك، شیری بهتر از شیر مادرش نیست.[٢]

و تأکید دارد که شیردهی بسیار مهم است؛ چنان‌که در قرآن آمده است:

الْوالِداتُ یرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ.[٣]

امیر المؤمنین علی٧ فرمود:

هیچ شیری برای کودک پر برکت‌تر از شیر مادر نیست.[٤]

قرن‌ها بعد از دستورات متون دینی اسلام، دنیای غرب تمایل یافت تا برای رشد بهتر کودکان و حل مشکلات احتمالی مادران ـ که در رابطه با شیردهی داشتند ـ از مکمل‌های شیر به جای شیر مادر استفاده شود. تا مدت‌ها تبلیغات روزافزون برای مکمل‌های شیر به جای شیر مادر سبب شد که در دنیای غرب و پس از آن تمامی دنیا، تمایل مادران به قطع شیردهی و استفاده از این ترکیبات افزایش یابد، به نحوی که میزان شیردهی در آمریکا در سال ١٩٧٢م، به بیست درصد رسید. پس از آن بود که با پیشرفت تدریجی علم، به فواید بی شمار شیر مادر هم برای کودک و مادر و مضرات تغذیه با شیر خشک پی برده شد و با سعی فراوان اقداماتی در جهت جبران آن انجام شد و تبلیغاتی برای افزایش میزان شیردهی انجام شد، اما هنوز با گذشت ٣٤ سال نتوانسته‌اند میزان شیردهی را به قبل برسانند.

منظور از علوم تجربی، در اینجا، علوم پزشکی و شاخه‌های آن، مانند علم تغذیه، کودکان و روانشناسی است.

بیان مسأله

از دیدگاه علوم تجربی، دوران شیرخواری بسیار مهم است. اقدامات بسیاری توسط سازمان‌های بهداشت جهانی برای برقراری و تداوم آن انجام شده است. بهداشت و سلامت مادر و کودک در این دوران از شاخص‌های سلامت هر جامعه است. درضمن شیر مادر عرصه تحقیقات فراوان علوم تجربی است و تحقیقات فراوانی بر روی ترکیبات و فواید آن انجام می‌گیرد و هر روز یافته‌های جدیدی در این باب بیان

[١]. همان، ج١٩، حکمت٣٧٣، ص٢٣٧.

[٢]. ر.ك: همان، ج١، خ١، ص٨٤. ذیل شرح فراز: «فطر الخلائق...».

[٣]. نمونه‌های زیادی از اقتباس در نهج البلاغه قابل مشاهده است؛ برای نمونه ر.ك: همان، ج٥، خ٦٥، ص١٤٢. ضمن کلام امام: «صمدا صمدا، حتی ینجلی لکم عمود الحق، و أنتم الأعلون، و الله معکم و لن یترکم أعمالکم.» (اقتباس از قرآن) و نیز ر.ك: همان، ج٦، خ٨٥، ص٢٧٦. ضمن شرح: «عِبَادَ الله... وَ السَّعِيدُ مَنْ وُعِظَ بِغَيْرِه». شارح می‌گوید: «قوله: و السعيد من وعظ بغيره مثل من الأمثال النبوية». (اقتباس از کلام نبوی)

[٤]. نهج البلاغه، ترجمه دکتر سید محمد مهدی جعفری، خ٦٨، ص٨٥.