تکرر نزول به این معناست که آیه یا سوره‌ای به مناسبتی نازل شود و نبی اکرم٦ آن را ابلاغ کند. سپس همان آیه و یا سوره، به مناسبتی دیگر، در زمان و مکانی دیگر، دوباره از ملأ اعلی وحی شود و همین مراحل طی شود، ولی فقط یکبار به کتابت درآید.

این امر، علاوه بر این‌که مستندي نقلي ندارد، به لحاظ منطقي ‌نيز قابل ‌نقد است . دانشمندان اهل سنت، اقوال و روايات صحابه را، در صورتي كه سبب نزول را به گونه‌اي روشن بيان كنند، نه آن كه به حكم يا معناي آيه اشاره كننند، اعتبار بدون قيد و شرط داده‌اند و اين گونه روايات را در حد احاديث مسند نشانده‌اند و لباس قداست بر قامت آن پوشانده‌اند.[١] از سويي ديگر، ملاك تعيين اسباب نزولي را كه توسط تابعان نقل شده وثاقت و تبحر راوي در علم تفسير دانسته‌اند.[٢] حال اگر درباره آيه‌اي دو يا چند سبب نزول ذكر شود كه هم‌زمان نيستند، به دليل ناتواني از ترجيح يكي از روايات و يا پرهيز از هر گونه نقد و ارزيابي آراي گذشتگان، گفته‌اند:

آيه دو بار يا بيشتر نازل شده است، يك بار پس از تحقق سبب اول و بار بعد پس از سبب‌هاي بعدي.

اينان در توجيه اين ادعا به یادکرد فایده‌های تكرار، از جمله توجه به جایگاه قرآن، تذکر و یاد آوری به بندگان، تأکید بر حکم آیه مکرر و... پرداخته‌اند. برخي گفته‌اند:

علت تكرار نزول بعضي از آيات، ارزش و اهميت آن آيات است.

و برخي ديگر گفته‌اند:

ترس از فراموشي اين آيات باعث نزول مكرر شده است.[٣]

جالب این که به باور بعضی، حتی اگر جمع میان روایات ممکن باشد، قول به تکرر نزول بهتر است.

خالد بن عثمان، هنگام بررسي روايات اسباب نزول‌ در آية Gيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ...F، نوشته است:

با این‌که راهي ‌براي ترجيح يكي از روايات بر ديگري‌ وجود دارد، ولي ‌قول تكرر نزول بر ترجيح ‌ميان روايات مقدم است‌؛ چرا كه‌ در تكرار نزول، موعظه و تذكر و تأكيد بر حكم است![٤]

قايلان و مخالفان تکرر نزول

زركشي می‌نويسد:

برخی از آیات دو بار نازل می‌شدند؛ به دو دلیل یکی، اهمیت و عظمت مضمون آیه و دیگری، هشدار و تذکر دوباره برای جلوگیری از فراموشی در هنگام تکرار موضوع؛ مثلاً سوره فاتحه، به

[١]. همان، ج‌٤، ص٧٤ نيز ر.ک: ج٥، ص٢٥٨، ص٣٨٦؛ ج٣، ص٣٤٣؛ ج٤، ص٤١٢؛ ج١٤، ص٣٥٣ و...

[٢]. همان.

[٣]. ر.ك: مقاله نگارنده در علوم حديث، ش٣٧ ـ ٣٨، ص٤٨.

[٤]. همان.