علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١١٩ - کارکردهای نقل روایات اهلسنّت در منابع شیعی
راویان اهلسنّت، از امام سجاد٧، ابن عباس، انس و أبوعمرو بن علاء و عمار، از پیامبر٦ نقل میکند. صاحب تفسیر البرهان نیز این روایت را با پنج طریق از ثعلبی، ابن عباس و جابر از امام باقر٧ نقل کرده است. وی ادامه میدهد که مؤلفان بسیاری از اهلسنّت همچون ابونعیم اصفهانی، ابوالسعادات، حاکم نیشابوری، ذهبی، خوارزمی، جوینی، ابن حنبل، مسلم، نسايی، غزالی، قرطبی و... این احادیث را در آثار خود نقل کردهاند.[١]
صاحب تفسیر مسالک الأفهام در تفسیر آیۀ Gوَارْكَعُوا مَعَ الْرَّاكِعِينَF[٢] مینویسد که بر فضیلت اقامۀ نماز به جماعت دلالت دارد؛ چنان كه روایات متواتر فریقین دال بر این مطلب است.[٣]
صاحب تفسیر إرشاد الأذهان إلی تفسیر القرآن دربارۀ کیفیت صلوات فرستادن بر پیامبر٦ ذیل آیۀ ٥٦ سورۀ مبارکۀ أحزاب مینویسد:
وقد استفاضت الروایات من طرق الشیعة و أهل السنّة أنّ طریق صلاة المؤمنین أنْ یسألوا الله تعالى أنْ یصلّی علیه وآله.[٤]
آیةالله خويي دربارۀ آیۀ ٢٤ سورۀ مبارکۀ معارج بر این باور است که Gحَقٌّ مَعْلُومٌF صدقهای
مستحب و چیزی جز زکات واجب است؛ چرا که روایات مستفیض از فریقین بر انحصار صدقۀ
واجب در زکات دلالت دارند.[٥] نمونۀ دیگر، حدیثی از امام صادق٧ دربارۀ «کلالة» است. علامه طباطبايي، با اشاره به نقل همین معنا در روایات اهلسنّت، احادیث دال بر آن را مستفیض برشمرده است.[٦]
کثرت طرق و تعدّد نقلها نیز شیوۀ دیگر در تقویت روایات تفسیری شیعه است؛ به عنوان نمونه، صاحب تفسیر آلاء الرحمن در وجه تسمیۀ سورۀ نخست قرآن کریم مینویسد:
روایات فریقین از شیعه و اهل سنت از پیامبر٦ و امیرالمؤمنین٧ و امام صادق٧ در تسمیۀ این سوره به أمّ الکتاب و أمّ القرآن و سبع المثانی و القرآن العظیم کثرت دارد.[٧]
علامه طباطبايي نیز از کثرت روایات فریقین دربارۀ وجود آیات ناسخ و منسوخ در قرآن کریم سخن گفته است.[٨] ایشان همچنین به فراوانی احادیث شیعه و اهل تسنّن دربارۀ فضیلت ذکر،[٩] نزول آیۀ «لیلة
[١]. المیزان، ج٤، ص٣٨٥.
[٢]. تفسیر الصافی، ج٤، ص٢٩٦ و ج٦، ص٢٢٦.
[٣]. الکشف و البیان فی تفسیر القرآن؛ الجامع لأحکام القرآن، ج١٥، ص١٨١؛ أنوار التنزیل وأسرار التأویل، ج٥، ص٤٣.
[٤]. التبیان، ج١، ص٦ و ٧. نظیر این سخن را راوندی نیز در کتاب خود آورده است ( فقه القرآن، ج٢، ص٤٢٨). از شیخ مفید نیز به عنوان یکی از باورمندان عدم حجیت خبر واحد در تفسیر یاد شده است (به نقل از تفسیر و مفسران، ج٢، ص٢٣). علامه شعرانی نیز حجیت خبر واحد را در تفسیر نپذیرفته و در این باره معتقد است همانگونه که اخبار آحاد در الفاظ قرآن حجیت نداشته و قرائت به آن ثابت نمیشود، در معنای قرآن نیز اخبار آحاد حجیت ندارند (منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، مقدمه، ج١، ص٣١).
[٥]. به عنوان نمونه ر.ك: المیزان، ج٨، ص١٤١؛ ج١٠، ص٣٥١؛ ج١٤، ص١٣٣.
[٦]. علامه طباطبايي و حديث، ص٩٦.
[٧]. مواهب الرحمن، ج٣، ص٢٢٥.
[٨]. سوره بقره، آيه ٤٣.
[٩]. مسالك الافهام الي آيات الاحكام، ج١، ص٢٨٩. براي موارد دیگر از این دست ر.ك: تفسیر الکاشف، ج٢، ص٧٧؛ المیزان، ج٥، ص٣٨٦؛ ج١٥، ص٣٩٣؛ ج١٦، ص٢٨٢؛ من هدي القرآن، ج١٧، ص١٠٤.