در همين باره نيز کتاب‌شناسی ابن طاووس و استناد به آن در ميان متأخران شايان توجه است. از جمله، ميرزا حسين نوری در خاتمة المستدرك (ج١، ص٣٨٦) دربارۀ مؤلف کتاب كنوز النجاح آورده است که اين کتاب تألیف شيخ شهيد أمين الاسلام أبي علي فضل بن حسن بن فضل طبرسي، عالم و مفسر جليل، صاحب مجمع البيان است. از اين کتاب، با انتساب آن به طبرسی، علي بن طاووس در جمال الأسبوع (ص١٧٦)، مهج الدعوات (ص ٢٤٩) و الأمان من الاخطار نقل کرده است.

در انتساب کتاب مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة به أبي عبد الله الصادق٧ آورده است که بر اين انتساب گروهی از علمای اعلام تصريح کرده‌اند. نخستين آنها علي بن طاووس در فصل هفتم از باب ششم كتاب أمان الاخطار است.[١]

انتساب كتاب‌ها به مؤلف

انتساب كتاب‌های دعايي به ابن طاووس معروف، بلکه مسلم و قطعی است. اين انتساب از دو طرق آشکار است: يكی، از طريق مؤلف که او خود از آثارش نام برده و به آنها ارجاع داده است. و طريق دوم، گواهي كتاب شناسان، بويژه آنان كه نزديك به عهد و عصر مؤلف زندگی کرده‌اند. ابن طاووس در تألیفات خود به آثار نوشتاری‌اش کم و بيش، اشاره کرده و ارجاع داده است. اين شيوه در آن سده و حتی سده‌های پيش از آن متعارف بوده است. از فوايد اين شيوه، آن است که ترتيب تاريخی آثار و انتساب آثار مؤلف را به وی روشن می‌سازد؛ چيزی که در مورد پيشينيان مهم و جدی است؛ چه به دلايل مختلف، از جمله نبود چاپخانه و تکثير گسترده نسخه‌ها و تکيه بر استنساخ و نبود اطلاع‌رسانی زياد و گسترده در ميان اهل علم و قلم، انتساب برخی تألیفات به مؤلفان آنها روشن نيست. ابن طاووس، افزون بر ذکر آثار ـ که با عنوان کامل و گاه ناقص است ـ به موضوع، تاريخ شروع تألیف و پايان و گاه، مکان و چگونگی تألیف اشاره کرده است. ذکر شروع و پايان و مکان تألیف نيز شايان توجه است. برای نمونه، شروع کتاب اقبال الاعمال روز دوشنبه سيزدهم جمادی الاولي سال ٦٥٥ در کربلا[٢] و پايان کتاب الامان من الاخطار در روز چهارشنبه چهاردهم ربيع الاول سال ٦٣٢ در حلة سيفيه است.[٣]

ابن طاووس، در برخی آثارش، کيفيت تألیف را متذکر شده، به رسم اهل تألیف ـ که مطالب را در اوراق چرک نويس فراهم آورده و آن‌گاه پاک نويس می‌کردند ـ عمل نکرده است. او نويسنده يا ناسخی داشته که مطالب را می‌نگاشته است. مطالب کتاب‌های ابن طاووس، به گفته وی، در دو دسته قرار

[١]. وسائل الشیعة، ج‌٧، ص‌٨٨...؛ ج١٦، ص‌٩٥...؛ ج‌١٦، ص‌٦٩.

[٢]. بحارالانوار، ج‌٥، ص‌٣٢٨...؛ ج٧، ص‌٣٢٥؛ ج‌٨٣، ص‌٢٦٧...؛ ج‌٩٠، ص ٣٢٣ ، ص‌٣٣٤....

[٣]. مستدرك وسائل الشیعة، ج٥، ص‌٥٨...؛ ج٦، ص‌١٥٠؛ ج١٢، ص‌١٦٣.