علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١١٣ - کارکردهای نقل روایات اهلسنّت در منابع شیعی
در منابع حدیثی شیعه گونهای دیگر از روایات را میتوان یافت که در آنها راوی از امام دربارۀ حدیث مروی از طرق اهلسنّت پرسش میکند. امام نیز بر صحت آن تصریح کرده و یا آن را شرح مینماید؛ به عنوان نمونه، معمر بن یحیی بسام از امام باقر٧ دربارۀ صحت روایات اهلسنّت از امام علی٧ سؤال میکند. موضوع این قبیل روایات، اموری است که امام٧ به بیان حکم نپرداخته و تنها فرزندان خود را از انجام آن نهی کرده است. امام باقر٧ ضمن پذیرش صحت این مرویات به توجیه و تفسیر آنها میپردازد.[١]
نمونۀ دیگر، حدیثی از زراره است. عیاشی به نقل از او مینویسد که با تنی چند از شیعیان به محضر امام صادق٧ نامهای نگاشته و از آن حضرت دربارۀ معنای حدیثی از پیامبر٦، به نقل از عامۀ مردم، كه فرمود: «أنه من أشرک بالله فقد وجبت له النار، و من لم یشرک بالله فقد وجبت له الجنة»، پرسش کردیم. آن حضرت در پاسخ فرمود:
اما مقصود از «کسی که به خدا شرک ورزد»، شرک آشکار است، و این همان سخن خداست که: Gمَن يُشْرِكْ بِاللّـهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللّـهُ عَلَيْهِ الْـجَنَّةَF،[٢] و اما مقصود از «کسی که به خدا شرک نورزد، بهشت بر او واجب است»، آن است که «ها هنا النظر، هو من لم یعص الله».[٣]
حدیث فوق را امام صادق٧ نه تنها رد نکرده، بلکه به شرح و توضیح آن پرداخته است. از این رو، میتوان گفت که عدم رد آن از سوی امام٧ دلیل صحت روایت است.[٤] این گونه روایات وجود احادیث صحیح نقل شده از پیامبر٦ را نزد اهلسنّت تقویت کرده و پذیرفته است.
این نکته را نباید از ذهن دور داشت که مراجعه به منابع اهلسنّت، در نقل روایات ایشان،
نه به معنای وجود ضعفها و کاستیهایی در روایات تفسیری شیعه است، بلکه، چنان كه در ادامه
خواهد آمد، استفاده از احادیث مروی از طریق اهلسنّت در فهم بهتر آیات و همچنین روایات
تفسیری شیعه کارآمد است. حال، در اینجا فوايد و کارکردهای نقل روایات اهلسنّت در تفاسیر شیعه خواهد آمد.
البته لازم به ذکر است که برخی از این فوايد عام بوده و گسترهای جز تفسیر را نیز در برمیگیرد؛ چنان كه برخی دیگر تنها به حوزۀ تفسیر و روایات تفسیری اختصاص دارد.
[١]. فرائد الأصول، ج١، ص٣٠٢.
[٢]. کتاب الطهارة، ج١، ص٤٥١.
[٣]. معجم رجال الحدیث، ج٤، ص٢٢ و ٢٣.
[٤]. المحاسن، ج١، ص٢٣٠، ح ١٧٥.