یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٧٤ - یادداشت عرفان و تصوف - مسائل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٣٧٣

عمرش در قرن دوم و نیمی در قرن سوم گذشته است (رجوع شود به تاریخ تصوف صفحات ٤٨- ٤٩). سری شاگرد و مرید «معروف کرخی» است. به شفقت به خلق و ایثار اهمیت فراوان میداد. از حقایق و توحید و عشق و محبت و حسنات الابرار سیئات المقربین سخن میگوید (تاریخ تصوف ص ٤٨). از سخنان اوست که عارف مانند آفتاب بر همه عالم میتابد و مانند زمین، برّ و فاجر بر او راه میروند و مانند آب است که زندگی همه دلها به اوست و مانند آتش است که عالم به او روشن میگردد (تاریخ تصوف ص ٤٩). رجوع شود به ورقههای کرامت نفس، عین عبارت را از ابن ابی الحدید نقل کردهایم.

کلمه عارف

از عباراتی که از او نقل شده معلوم میشود که اصطلاح «عارف» در زمان سری رایج بوده است.

ج. بایزید بسطامی (طیفور بن عیسی) متوفی در سال ٢٦١. از اکابر عرفا و اصحاب سکر است. اوست که گفت: از بایزیدی خارج شدم آنچنان که مار از پوست خود خارج میشود. و هم اوست که بیش از دیگران از فناء فی اللَّه و بقاء باللَّه سخن گفته است. به اصطلاح شطحیات دارد، یعنی کلماتی که فقط در حال سکر گفته میشود.

(رجوع شود به تاریخ تصوف صفحات ١٦٧- ١٦٨.)

د. حارث بن اسد محاسبی، متوفی ٢٤٣. مصاحب جنید بوده است (تاریخ تصوف ص ٦٨). معاصر احمد حنبل است. احمد حنبل او را به واسطه تکلمش در علم کلام هجر کرد و این، سبب طرد عمومی او شد (روضات ص ٢٠٥). از آن جهت «محاسبی» میگفتند که اهل محاسبة النفس بود. مسئله محاسبه و مراقبه به عقیده بعضی شاید وسیله او اولین بار طرح شد.

ه. سیدالطائفه، جنید بغدادی. صوفی معتدل و متشرعی است.

شاگرد حارث محاسبی و دایی خود سری سقطی بوده است. در سال ٢٩٧ در نود سالگی و به قولی در سال ٢٥٧ درگذشته است. ر. ک:

تاریخ تصوف ص ٤٩- ٥١، کلمات عالی جنید. ایضاً روضات الجنات