یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٧ - اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١٨٧

ج. تقسیمات اخلاق از لحاظ صفات از قبیل زنده و مرده بودن، قوی و ضعیف بودن و غیره ...

د. مکتبهای اخلاقی.

١٧. همان طوری که مشخصات اخلاقی یک فرد با فرد دیگر متفاوت است به علت اینکه وراثت و تربیت آنها با هم متفاوت است، مشخصات اخلاقی یک قوم هم با قوم دیگر فرق میکند به دلیل اینکه این قوم مجموعاً از لحاظ وراثت و تربیت فرق میکند. تاریخ یک قوم و حوادث ناگوار یا موفقیت آمیز آن و اوضاع داخلی اجتماعی وی در طول تاریخ در اخلاق قومی مؤثر است.

١٨. از جمله مسائل مربوط به اخلاق رابطه اخلاق است با مسائل اجتماعی از اقتصادی و سیاسی و غیره مانند مسائل مربوط به فرهنگ و دادگستری و دینی. رجوع شود به لذات فلسفه، ظاهراً فصل نسبیت اخلاقی و اینکه اخلاق دوره شکار با اخلاق دوره کشاورزی و اخلاق دوره ماشینی طبعاً متفاوت است.

١٩. درباره تربیت گفتهاند: تربیت فن تشکیل عادت است. در حدیث است: الخیر عادة و الشر عادة. معنی این جمله این است: عادات خوب در خود ایجاد کنید و عادات بد را از خود دور بریزید. پس تربیت فن ایجاد عادات و ملکات مفید و نفی عادات و ملکات سوء است. ولی حقیقت این است که تربیت دو بخش است. بخش اصلی آن همان است که مفهوم کلمه «تربیت» میرساند، یعنی پرورش استعدادها اعم از جسمی، روحی اعم از عقلی، دینی، زیبایی، اخلاقی و وجدانی. بخش دیگر از نوع ایجاد عادت است. در بخش اول نفس منفعل نیست، بلکه متحرک و متوجه به غایت است و در بخش دوم صرفاً نقش پذیر است و به عبارت بهتر انسان از یک نظر باغبان وجود خودش است و از نظر دیگر نقاش وجود خودش؛ از نظر استعدادهایی که باید رشد کند باغبان است و از نظر عادات اکتسابی نقاش است و نظر به اینکه میتواند با عادات، حقیقت و