یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠ - توبه های کاذب و توبه های صادق

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٤٠

توبه های کاذب و توبه های صادق

اساس توبه، پشیمانی و تصمیم به ترک گناه است و به عبارت دیگر تغییر نیت و تغییر مسیر است، لکن پشیمانی دو نوع است:

کاذب و صادق. پشیمانی کاذب آن وقت است که آدمی کیفر و چوب قانون را بالای سر و حاضر میبیند و بدیهی است که هر گناهکاری اگر در حال گناه چوب کیفر را مشاهده میکرد مرتکب نمیشد؛ این چیزی شبیه به اجبار و الجاء و اضطرار است. توبه و ترک گناه آنگاه اختیار محسوب میگردد که آدمی گناه را نقد و حاضر ببیند و کیفر را نسیه و غایب، و آنگاه گناه را ترک کند.

توبه در دو موقف پذیرفته نمیشود: یکی در همین دنیا هنگام مشاهده کیفر (و لا نتخوّف قارعة حتی تحل بنا) و یکی در آن جهان مطلقاً. راجع به این جهان درباره فرعون دارد: آلآن و قد عصیت قبل، و در سوره مؤمن، آیه ٨٤، ٨٥:

فلما رأوا بأسنا قالوا آمنا باللَّه وحده و کفرنا بما کنا به مشرکین. فلم یک ینفعهم ایمانهم لما رأوا بأسنا ...

ایضاً سوره انعام، آیه ١٥٨:

هل ینظرون الّا أن تأتیهم الملائکة ...

و اما راجع به جهان آخرت که توبه پذیرفته نمیشود، نه بدان جهت که کیفر مشهود و نقد و حاضر است، بلکه بدان جهت که آن جهان، جهان عمل و تغییر و تکامل نیست و به تعبیری که ما در ورقه جداگانه کردیم انسان تا در این جهان است روی درخت طبیعت است و میتواند از راه رگ و ریشه درخت استفاده کند ولی همین که جدا شد، دیگر آن راه به سوی او بسته است.