یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٩ - اخلاق

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١٥٩

صادر میکند و از آن جهت که موجود مختار و صاحب اراده است، خود باید از خود اطاعت کند، برخلاف باید و نبایدهای طبیعی که در آنجا مقامی از نفس از مقام دیگری فرمان نمیگیرد و در مورد خود به کار نمیبندد.

ضمناً از بحثهای گذشته معلوم شد که ضرورتی ندارد افعال انسان منحصر باشد به فعل طبیعی و عادی و فعل اخلاقی. ممکن است فعلی حقیقت جویانه باشد مانند کاوشهای خالصانه علمی، و ممکن است خداپرستانه باشد مانند عبادتها و خلوتهای عارفانه، و ممکن است جمال دوستانه باشد مانند بسیاری از کارهای هنری. چیزی که هست همان کارها ممکن است از یک جهت اخلاقی و از جهت دیگر مثلًا حقیقت جویانه باشد، مثل آنجا که اخلاق حکم میکند- علی رغم تقاضای میلهای نفسانی- به حقیقت جویی یا عبادت یا زیبایی.

ما در ورقههای مبانی اخلاق اسلامی و ورقههای کرامت نفس بحثهای خوبی راجع به اینکه احساس خاص نفس و شناسایی حضوری آن الهام بخش دستورهای عالی اخلاقی است [کردیم.] این نظریه میتواند نظریه دوازدهم محسوب شود و بهتر از هر نظریه دیگر معیار اخلاق و فعل اخلاقی را به دست دهد. رجوع شود به ورقههای کرامت، محور اصلی اخلاق اسلامی.

رجوع شود به الهیات شفا ص ٥٥٠.

ایضاً رجوع شود به ورقههای کرامت نفس، محور اخلاق اسلامی. در آنجا مسئله کرامت نفس و در حقیقت شناخت حضوری گوهر روح یا توجه به باطن ذات طوری تعریف شده که میتواند ملاک فعل اخلاقی و هم مبنا و اساس اخلاق شمرده شود- رجوع شود.

اخلاق

١. اخلاق و عاطفه.