یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٧ - اخلاق، وجدان - نظریه کانت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١١٧

بالاتر از منطق سر است.» پاسکال حق داشت که میگفت: «دل برای خود دلایلی دارد که سر چیزی از آن درک نمیکند.»

٢. طبق نظریه کانت:

الف. اصول اخلاقی یا حس اخلاقی، قبلی است یعنی مقدم بر تجربه است، نظیر ریاضیات در عقل نظری، و قهراً با علم حضوری وجود آنها درک میشود.

ب. اصول اخلاقی، مطلق و عام و ضروری و غیرمشروط و غیر جزئی و ممتنع الخلاف است، همچنان که ریاضیات، مطلق و ... است برخلاف طبیعیات.

ج. پایه مذهب، وجدان اخلاقی است نه عقل.

د. انسان «تکلیف سر خود» به دنیا آمده است.

ه. حکم حس اخلاقی، ضروری و جبری و غیرقابل تسلیم به خلاف است (البته در این جهت عقل نظری نیز لااقل در مسائل قبلی چنین است).

و. تلخی پشیمانی نتیجه مخالفت امر وجدان است.

ز. فرمان وجدان: «چنان عمل کن که عملت یک قانون کلی در طبیعت خواهد شد» یعنی غیرمشروط به مصلحت و نتیجه است و این عقل است که حکمش لااقل در این زمینهها مشروط است.

ح. ملاک خوبی کارها نتیجه آنهاست، انطباق با احساس اخلاقی است.

ط. تنها چیز خوب، اراده نیک است.

ی. اراده نیک، اراده کمال است نه سعادت.

یا. تکلیف بالاتر از زیبایی، و اخلاق بالاتر از سعادت است.

یب. اخلاق تنها راه صعود به ملکوت است.

یج. اختیار و آزادی را با عقل نظری نتوان اثبات کرد ولی با عقل عملی و حس اخلاقی شهودی، چرا.