همین دستگاه خودش ایجاد میکند و خاصیت همین دستگاه است که ایجاد میکند. دیگری معتقد است که یک دستگاه فرستنده دیگری هست که امواجی را پخش میکند و هر وقت یک دستگاه گیرنده به این کیفیت ساخته شود، در هرجا که باشد، صورت آن را منعکس میکند. بعد آن کسی که مدعی است دستگاه فرستندهای در کار نیست که تصویر از آنجا بیاید و این خودِ همین دستگاه است که این تصویر را میسازد، میگوید الآن با دلیل ثابت میکنم، خودم در جلوی چشمت یک تلویزیون میسازم که تصویر را منعکس میکند. [در جواب او باید گفت] این چه حرفی است؟! اگر شما هزار تلویزیون دیگر هم با دست خودتان بسازید، باز تازه میشود مثل همه تلویزیونهای دیگر؛ وقتی مثل همه تلویزیونهای دیگر شد، به جبر و ضرورتْ خاصیت آنها را پیدا میکند، یعنی آن دستگاه فرستندهای که همیشه در حال فرستادن است و یک «آن» از کار خودش غافل نیست، طبعا [تصویر را در آن] منعکس میکند.

اگر ما به عالم ارواح قائل باشیم، معنایش این است که هرچه در این دنیا از شرایط پیدا شود- خواه به دست بشر پیدا شود، خواه به دست دیگری- [خارج از قانون خلقت نیست.] مگر الآن انسانها انسان نمیسازند؟! همین الآن هم انسانها انسان میسازند، الآن هم موت و حیات به دست انسانهاست؛ یعنی یک زن و شوهر اگر دلشان بخواهد بچه به وجود بیاید به وجود میآید، و اگر دلشان نخواهد به وجود نمیآید. پس بگوییم اینها در کار خدا دخالت کردهاند؟! حرف کلیسا راجع به مسأله جنین حرف بسیار غلطی است که میگویند اگر کسی بخواهد بچه متولد نشود و جلوگیری کند، در کار خدا مداخله کرده است. همیشه مردم در کار خدا، به این معنا مداخله میکنند. آن کشاورزی هم که کشاورزی میکند، در کار خدا مداخله میکند. قرآن هم میگوید: أَ فَرَأَیتُمْ ما تَحْرُثُونَ. أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ [١]. در همان کار کشاورزی، قرآن چیزی را از او میداند و چیزی را که از او نیست و از دستگاه خلقت است، از [خدا] میداند. کشاورز کار خودش را انجام میدهد، یعنی زمینه را مساعد میکند و این، عالَمِ خلقت است که آن را ایجاد میکند نه کشاورز.

یک چیز را من برای همیشه به شما قول میدهم و آن این است که برای هزارها سال دیگر هم بشر قادر نخواهد شد که بهکلی خارج از قانون خلقتْ موجودی را ایجاد کند، مثلا انسانی ایجاد کند که هیچ ارتباطی با عالم خلقت نداشته باشد. علم انسان هرچه پیش میرود، در جهت شناخت قوانین خلقت پیش میرود و از همان قانونِ موجودِ خلقت استفاده میکند. کدام قانون را بشر در عالم خلق کرده است؟!

بلاتشبیه- البته جسارت نباشد- نمرود به ابراهیم علیه السلام گفت: خدای تو کیست؟ گفت: رَبِّی

[١]. واقعه/ ٦٣ و ٦٤.