مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٥ - هدایت و نظم دو مقوله اند

برهان هدایت

بحث این هفته ما درباره مسأله هدایت موجودات است. اگر یادتان باشد ما در تقسیمبندی اوّلی، راههای خداشناسی را تقسیم کردیم به راه قلب و احساسات، راههای علمی و راههای فلسفی.

گفتیم که راههای علمی که در آنها از راه مخلوقات بر وجود خدا استدلال میشود، سه نوع راه است: یکی از راه نظم در مخلوقات، دیگر از راه وجود هدایت و رهبری در مخلوقات، و سوم از راه اصل خلقت. در راه اول میگوییم در موجوداتی که ما میبینیم، نظام و تشکیلاتی وجود دارد که از وجود تدبیر در این انتظام حکایت میکند؛ یعنی ما همین ساختمان حاضر و موجود مادی موجودات را پیش میکشیم و میگوییم این ساختمان از وجود تدبیر حکایت میکند و تصادف و اتفاق- که نقطه مقابل آن است- نمیتواند چنین انتظام و تشکیلاتی را به وجود بیاورد. راه دوم موضوع هدایت و رهبری است که امروز میخواهیم تشریح کنیم، و راه سوم موضوع خلقت است که میگوییم اساسا خود این عالم مخلوق و «آفریده شده» است؛ یعنی قطع نظر از نظامات و تشکیلات این عالم و قطع نظر از اینکه نیرویی به عنوان نیروی رهبری در این عالم وجود داشته باشد، اصلا خود عالم مخلوق و «آفریده شده» است.

هدایت و نظم دو مقوله اند

اینکه ما حساب هدایت و نظم را از یکدیگر جدا کردیم، به نظر من برای اولین بار است که این کار میشود. من تا حالا خودم در هیچ کتابی برخورد نکردهام که اینها را دو نوع دلیل و برهان به شمار بیاورد، بلکه معمولا حساب انتظامات مخلوقات و حساب هدایت شدن مخلوقات یکی گرفته