از این نکته در شیمی خیلی استفاده میکنند و اغلب قوانین شیمیایی و فیزیکی را روی همین به دست میآورند، یعنی جستجو میکنند که انرژی مؤثر کی مینیمم میشود، آن حالت تعادل است. وقتی مثلا یک مقدار اسید و یک مقدار باز باهم فعل و انفعال میکنند یا در یک ظرفی ترکیبات مختلفی هست، هرقدر انرژی مؤثر بیشتر باشد سرعت فعل و انفعال و عملیات بیشتر است، [و وقتی] آن سرعت به صفر میرسد (یعنی حالت تعادل پیدا میشود) که انرژی مؤثر مینیمم باشد و بنابراین آنتروپی ماکزیمم باشد.

در مورد موجود زنده و همین مثال بچه اتفاقا برخلاف آنچه به صورت ظاهر جلوه میکند، بچه که به دنیا میآید- و حتی در نطفهاش- انرژی مؤثر ماکزیمم است؛ در ما که جنب و جوش داریم و حرف میزنیم و حرکاتی داریم، آنتروپی بیشتر است، منتها آنتروپی واحد، یعنی کل آنتروپی یا کل انرژی تقسیم بر وزن. در ابتدا سرمایهای که پدر و مادر یا خلقت به بچه دادهاند، صد درصد انرژی مؤثر است و اینکه حضرت امیر فرمودند شما از همان روز تولد به طرف مرگ میروید، یک حقیقتی است. درست برخلاف آنچه که گفتهاند یا به نظر میآید، شخص یک قوس صعودی و نزولی پیدا نمیکند که مثلا از بچگی رفته رفته قدرتش، جثهاش، قامتش رو به ترقی میرود و مثلا به سن چهلسالگی که رسید سیر نزولی پیدا میکند؛ نه، از همان اول به طرف مرگ میرود و از همان اولْ آنتروپی ترقی میکند.

بنابراین، اینکه مسأله تکامل فردی تأییدی است بر دخالت یا لزوم و وجوب امر یا وحی، در اینجا نمیتواند صدق کند و نشانه خارجی این قضیه این است که شما وقتی بچه را نگاه کنید میبینید دائما پاها و دستهایش حرکت میکند، این همان انرژی مؤثر است. در بچه این تحرک و میل به جنب و جوش فوقالعاده زیاد است. سن که زیاد میشود، یعنی وقتی که بچه چهارساله هفت ساله میشود و به مدرسه میرود و بعد، از کلاس اول به کلاس دوم و سوم میرود، همینکه میگویند بچه معقول و سر به راهی شده، این یعنی آنتروپی او زیاد شده و انرژی مؤثر کم شده است. این درست برخلاف تکامل است، در حال تنزل است. انسان از همان نطفه اول در حال تنزل است، منتها ظاهر نشده است. تکامل فردی نمیتواند دخالت یک موجود دیگری یعنی خدا یا چیز دیگری را درست و حسابی توجیه کند، برای اینکه در مقابل میتوانم بگویم طبیعی است که بنده برای اینکه زندگی کنم، در مقابل سختیها و مشکلات به تلاش و تفکر درمیآیم و کاری میکنم که بتوانم خودم را زنده نگه دارم و در این نزاع برای حیات پیروز شوم، خوب خیلی طبیعی است که باید تکامل پیدا کنم و اینجا خودم دخالت دارم. در حیوانات هم همین طور است؛ محیط عوض میشود، درجه حرارت بالا و پایین