مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤٧ - ماهیت « مرگ » و وجود عالم برزخ از نظر قرآن

ماهیت « مرگ » و وجود عالم برزخ از نظر قرآن

بحث معاد که در جلسه پیش شروع کردیم، ضمنا بهانهای شد برای من که بیشتر روی آن مطالعه کنم و در جلسهای هم که در مسجد هدایت برای صحبت میروم مبحث معاد را طرح کردم، البته در یک سطح عمومیتر و آمیخته به بحثهای موعظهای.

همان طور که در جلسه پیش صحبت شد، ما باید به مسأله معاد ایمان (به تعبیر قرآن) و بلکه بالاتر، ایقان داشته باشیم و آنقدر این مسأله بغرنج و پیچیده است که بسیاری از افراد معتقدند در باب معاد جز تعبد و تسلیم راهی نیست؛ یعنی معتقدند آنچنان این مسأله برای بشر مجهول است [١] که ما جز از طریق تعبد و تسلیم به گفته پیغمبر و وحی، راهی برای قبولش نداریم. ولی بدون شک بشر برای درک مسأله معاد تلاشهایی هم از طریق علم و عقل خودش کرده است. ما در اینجا موظفیم اول (قبل از آنکه دنبال تلاشهای علمی و عقلی و فلسفی برویم) بدون هیچگونه جانبداری از هیچ نظری، گفته خود قرآن را در باب معاد طرح کنیم و همه جانبه هم طرح کنیم، تا ببینیم قرآن معاد را چگونه بیان کرده است، و بعد برویم دنبال تلاشها؛ چون تا آنجا که من خودم مطالعه کردهام، میبینم تلاشهایی که محدثین [٢] و حکما و فلاسفه و علمای جدید کردهاند، همه یک نوع مطالعات یکجانبه است؛ یعنی مثلا قسمتی از آیات قرآن را که با نظریه آنها انطباق بهتری داشته است گرفتهاند و دنبال کردهاند و حال آنکه یک قسمت را گرفتن و قسمت دیگر را رها کردن مشکل را