مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٦ - ارزش تعقلات فلسفی در مسائل ماوراء طبیعی

ارزش تعقلات فلسفی در مسائل ماوراء طبیعی

گفتیم که در نهج البلاغه مسائل الهی به دو گونه مطرح شده است. در یک گونه آن، جهان محسوس با نظاماتی که در آن به کار رفته به عنوان «آیینهای» که آگاهی و کمال پدیدآورنده خود را ارائه میدهد مورد تأمل و جستجو قرار گرفته است. و در گونه دیگر، اندیشههای تعقلی محض و محاسبات فلسفی خالص وارد عمل گردیده است. بیشترین بحثهای الهی نهج البلاغه را تفکرات عقلی محض و محاسبات فلسفی خالص تشکیل میدهد. درباره شؤون و صفات کمالیه و جلالیه ذات حق تنها از شیوه دوم استفاده شده است.

چنانکه میدانیم در ارزش این گونه بحثها و در به کاربردن این شیوه تفکر شک و تردیدهایی هست. همواره افرادی بوده و هستند که این گونه بحثها را از نظر عقلی و یا شرعی و یا هر دو ناروا میدانند. در عصر ما گروهی ادعا میکنند که روح اسلام با اینچنین تجزیه و تحلیلها ناسازگار است و مسلمین تحت تأثیر فلسفه یونان نه به هدایت و الهام قرآن وارد این گونه مباحث شدند، و اگر دقیقاً تعلیمات قرآن را مد نظر قرار میدادند خود را گرفتار این مباحث پرپیچ و تاب نمیکردند. این افراد به همین جهت در اصالت انتساب این قسمت از مباحث نهج البلاغه به علی علیه السلام تشکیک میکنند.