مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٧ - بهترین وسیله تهذیب نفس

شیمیایی بر روی فلزات است. مثلًا یک کلیشه ساز با تیزاب اطراف حروف را از بین میبرد نه با ناخن و یا سر چاقو و یا چیزی از این قبیل. اما تأثیر نیروی عقل در اصلاح مفاسد اخلاقی مانند کار کسی است که بخواهد ذرّات آهن را از خاک با دست جدا کند. چقدر رنج و زحمت دارد؟! اگر یک آهنربای قوی در دست داشته باشد ممکن است با یک گردش همه آنها را جدا کند. نیروی ارادت و محبت مانند آهنربا صفات رذیله را جمع میکند و دور میریزد. به عقیده اهل عرفان، محبت و ارادت پاکان و کمَّلین همچون دستگاه خودکاری، خودبه خود رذایل را جمع میکند و بیرون میریزد. حالت مجذوبیت اگر بجا بیفتد از بهترین حالات است و این است که تصفیهگر و نبوغ بخش است.

آری آنان که این راه را رفتهاند، اصلاح اخلاق را از نیروی محبت میخواهند و به قدرت عشق و ارادت تکیه میکنند. تجربه نشان داده است که آن اندازه که مصاحبت نیکان و ارادت و محبت آنان در روح مؤثر افتاده است، خواندن صدها جلد کتاب اخلاقی مؤثر نبوده است.

مولوی پیام محبت را به ناله نی تعبیر کرده است، میگوید: