مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧٠ - انتقاد از خلفا

انتقاد از خلفا

مسأله سوم در این موضوع انتقاد از خلفاست. انتقاد علی علیه السلام از خلفا غیرقابل انکار است و طرز انتقاد آن حضرت آموزنده است. انتقادات علی علیه السلام از خلفا احساساتی و متعصبانه نیست، تحلیلی و منطقی است و همین است که به انتقادات آن حضرت ارزش فراوان میدهد. انتقاد اگر از روی احساسات و طغیان ناراحتیها باشد یک شکل دارد، و اگر منطقی و بر اساس قضاوت صحیح در واقعیات باشد شکلی دیگر. انتقادهای احساساتی معمولًا در باره همه افراد یکنواخت است، زیرا یک سلسله ناسزاها و طعنهاست که نثار میشود. سبّ و لعن ضابطی ندارد.

اما انتقادهای منطقی مبتنی بر خصوصیات روحی و اخلاقی و متکی بر نقطههای خاص تاریخی زندگی افراد مورد انتقاد میباشد. چنین انتقادی طبعاً نمیتواند در مورد همه افراد یکسان و بخشنامه وار باشد. در همین جاست که ارزش درجه واقع بینی انتقادکننده روشن میگردد.

انتقادهای نهج البلاغه از خلفا، برخی کلی و ضمنی است و برخی جزئی و مشخص. انتقادهای کلی و ضمنی همانهاست که علی علیه السلام صریحاً اظهار میکند که حق قطعی و مسلّم من از من گرفته شده است. ما در فصل پیش به مناسبت بحث از استناد آن حضرت به منصوصیت خود، آنها را نقل کردیم.