مزاح میکرد ولی در مسائل اصولی انعطاف ناپذیر بود. برادرش عقیل چند روز بچه هایش را مخصوصاً گرسنه نگه میدارد، میخواهد صحنه بسازد، آنچنان این طفلکها را گرسنگی میدهد که چهره آنها از گرسنگی تیره میشود «کالْعِظْلِم» [١]. بعد علی را دعوت میکند و به او میگوید: این بچههای گرسنه برادرت را ببین، قرض دارم، گرسنه هستم، چیزی ندارم، به من کمک کن. میفرماید: بسیار خوب، از حقوق خودم از بیت المال به تو میدهم. [عقیل میگوید] برادر جان! همه حقوق تو چه هست؟! چقدرش خرج تو بشود و چقدرش به من برسد؟! دستور بده از بیت المال بدهند. علی علیه السلام دستور میدهد آهنی را داغ و قرمز میکنند و جلوی عقیل که کور بود میگذارند و میفرماید: برادر، بردار! عقیل خیال کرد کیسه پول است. تا دستش را دراز کرد سوخت. خود عقیل میگوید: مثل یک گاو ناله کردم. تا ناله کرد، فرمود:

«ثَکلَتْک الثَّواکلُ یا عَقیلُ، اتَئِنُّ مِنْ حَدیدَةٍ احْمیها انْسانُها لِلَعِبِهِ وَ تَجُرُّنی الی نارٍ سَجَرَها جَبّارُها لِغَضَبِهِ.» [٢].

همان علیای که در مسائل شخصی و فردی آنقدر نرم است، در مسائل اصولی، در آنچه که مربوط به مقررات الهی و حقوق اجتماعی است تا این اندازه صلابت دارد؛ و همان عمر که در مسائل شخصی اینهمه خشونت داشت و با زنش با خشونت رفتار میکرد، با پسرش با خشونت رفتار میکرد، با معاشرانش با خشونت رفتار میکرد، در مسائل اصولی تا حد زیادی نرمش نشان میداد. مسأله تبعیض در بیت المال از عمر شروع شد که سهام مسلمین را بر اساس یک نوع مصلحت بینیها و سیاست بازیها به تفاوت بدهند، یعنی برخلاف سیره پیغمبر. در مسائل اصولی انعطاف داشتند و در مسائل فردی خشونت، و حال آنکه پیغمبر و علی در مسائل فردی نرم بودند و در مسائل اصولی باصلابت. قرآن میفرماید: «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ

[١] [مانند نیل.][٢] نهج البلاغه صبحی صالح، خطبه ٢٢٤ جعقیل! داغدیدگان به عزایت بنشینند! آیا از آهنی که یک انسان از روی بازی و شوخی داغ نموده فریاد میکنی، و مرا به سوی آتشی میکشی که خداوند جبّار از روی خشم خود آن را برافروخته است؟! ج.