مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩١ - مسائل تعقلی محض

به نوعی دیگر تفکر نیز دعوت کرده است؟ اساساً ارزش مطالعه در مخلوقات و آثار آفرینش از نظر کمک به معارفی که مطلوب قرآن است و در این کتاب بزرگ آسمانی بدانها اشاره یا تصریح شده است چقدر است؟.

حقیقت این است که میزان کمکی که مطالعه در آثار آفرینش میتواند بکند نسبت به مسائلی که صریحاً قرآن کریم آنها را عنوان کرده است اندک است. قرآن مسائلی در الهیات مطرح کرده که به هیچ وجه با مطالعه در طبیعت و خلقت قابل تحقیق نیست.

ارزش مطالعه در آثار آفرینش این قدر است که به روشنی ثابت میکند قوه مدبر و حکیم و علیمی جهان را تدبیر میکند. آیینه بودن جهان از نظر حسی و تجربی همین اندازه است که طبیعت ماورائی دارد و دست توانا و دانایی کارخانه جهان را میگرداند.

ولی قرآن برای بشر به این اندازه قانع نیست که بداند دست توانا و دانا و حکیم و علیمی جهان را اداره میکند. این مطلب درباره سایر کتب آسمانی شاید صدق کند، اما درباره قرآن- که آخرین پیام آسمانی است و مطالب زیادی درباره خدا و ماوراء طبیعت طرح کرده است- به هیچ وجه صدق نمیکند.

مسائل تعقلی محض

اولین مسأله اساسی که مطالعه آثار آفرینش به تنهایی قادر به جوابگویی آن نیست، واجب الوجود بودن و مخلوق نبودن خود آن قدرت ماوراء طبیعی است.

آیینه جهان حداکثر این است که نشان دهنده دست توانا و دانایی است که جهان را میگرداند، اما خود آن دست چه حال و وضعی دارد؟ آیا او خود مسخر دست دیگری است یا قائم به ذات است؟ اگر مسخر دست دیگری است، آن دست دیگر چگونه است؟ هدف قرآن تنها این نیست که بدانیم دستی دانا و توانا جهان را میگرداند؛ هدف این است که بدانیم گرداننده اصلی «اللَّه» است و «اللَّه» مصداق «لَیسَ کمِثْلِهِ شَی ءٌ» [١] است، ذات مستجمع کمالات است، و به عبارت دیگر کمال مطلق