معاویه که تنها یک هدف داشت و هر وسیلهای را برای آن هدف مباح میدانست و در منطق او و امثال او نه عواطف انسانی نقشی دارد و نه اصول، آن روزی که تشخیص داد از مرده عثمان بهتر میتواند بهره برداری کند تا از زنده او، و خون زمین ریخته عثمان بیشتر به او نیرو میدهد تا خونی که در رگهای عثمان حرکت میکند، برای قتل او زمینه چینی کرد و در لحظاتی که کاملًا قادر بود کمکهای مؤثری به او بدهد و جلو قتل او را بگیرد، او را در چنگال حوادث تنها گذاشت.

ولی چشم تیزبین علی دست نامرئی معاویه را میدید و جریانات پشت پرده را میدانست؛ این است که رسماً خود معاویه را مقصر و مسؤول در قتل عثمان معرفی میکند.

در نهج البلاغه نامه مفصلی است که امام در جواب نامه معاویه نوشته است.

معاویه در نامه خود امام را متهم میکند به شرکت در قتل عثمان و امام علیه السلام به او اینطور پاسخ میگوید:

ثُمَّ ذَکرْتَ ما کانَ مِنْ امْری وَ امْرِ عُثْمانَ، فَلَک انْ تُجابَ عَنْ هذِهِ لِرَحِمِک مِنْهُ، فَاینا کانَ اعْدی لَهُ وَ اهْدی الی مَقاتِلِهِ، امَنْ بَذَلَ لَهُ نُصْرَتَهُ فَاسْتَقْعَدَهُ وَ اسْتَکفَّهُ؟ امْ مَنِ اسْتَنْصَرَهُ فَتَراخی عَنْهُ وَ بَثَّ الْمَنونَ الَیهِ حَتّی اتی قَدَرُهُ عَلَیهِ؟! ... وَ ما کنْتُ لِاعْتَذِرَ مِنْ انّی کنْتُ انْقِمُ عَلَیهِ احْداثاً، فَانْ کانَ الذَّنْبُ الَیهِ ارْشادی وَ هِدایتی لَهُ، فَرُبَّ مَلومٍ لا ذَنْبَ لَهُ وَ قَدْ یسْتَفیدُ الظِّنَّةَ الْمُتنَصِّحُ وَ ما ارَدْتُ الَّا الْاصْلاحَ مَااسْتَطَعْتُ وَ ما تَوْفیقی الّا بِاللَّهِ عَلَیهِ تَوَکلْتُ [١].

اما آنچه در باره کار مربوط به من و عثمان یاد کردی، این حق برای تو محفوظ است که پاسخ آن را بشنوی، زیرا خویشاوند او هستی. کدامیک از من و تو بیشتر با او دشمنی کردیم و راههایی را که به قتل او منتهی میشد بیشتر نشان دادیم؟ آن کس که بیدریغ در صدد یاری او برآمد اما عثمان به موجب یک سوء ظن بیجا خود طالب سکوت او شد و کناره گیری او را

[١]. نهج البلاغه، نامه ٢٨.