مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨١ - نقش ماهرانه معاویه در قتل عثمان

که جرایم عثمان در حدی بود که او را شرعاً مستحق قتل کرده بود یا نه، و دیگر این که آیا موجبات قتل عثمان را بیشتر اطرافیان خود او به عمد یا به جهل فراهم کردند و همه راهها را جز راه قتل عثمان بر انقلابیون بستند، یک مطلب است و این که قتل عثمان به دستور شورشیان در مسند خلافت به مصلحت اسلام و مسلمین بود یا نبود، مطلب دیگر است.

از مجموع سخنان علی برمیآید که آن حضرت میخواست عثمان راهی را که میرود رها کند و راه صحیح عدل اسلامی را پیشه نماید، و در صورت امتناع، انقلابیون او را بر کنار و احیاناً حبس کنند و خلیفهای که شایسته است روی کار بیاید؛ آن خلیفه که مقام صلاحیتدار است بعدها به جرایم عثمان رسیدگی کند و حکم لازم را صادر نماید.

لهذا علی نه فرمان به قتل عثمان داد و نه او را علیه انقلابیون تأیید کرد. تمام کوشش علی در این بود که بدون اینکه خونی ریخته شود، خواستههای مشروع انقلابیون انجام شود؛ یا عثمان خود علیه روش گذشته خود انقلاب کند و یا کنار رود و کار را به اهلش بسپارد. علی درباره دو طرف اینچنین قضاوت کرد:

اسْتَأْثَرَ فَاساءَ الْاثَرَةَ وَ جَزِعْتُمْ فَاسَأْتُمُ الْجَزَعَ [١].

عثمان روش مستبدانه پیش گرفت، همه چیز را به خود و خویشاوندان خود اختصاص داد و به نحو بدی این کار را پیشه کرد و شما انقلابیون نیز بیتابی کردید و بد بیتابی کردید.

آنگاه که به عنوان میانجی خواستههای انقلابیون را برای عثمان مطرح کرد، نگرانی خود را از اینکه عثمان در مسند خلافت کشته شود و باب فتنهای بزرگ برای مسلمین باز شود، به خود عثمان اعلام کرد. فرمود:

وَ انّی انْشِدُک اللَّهَ انْ تَکونَ امامَ هذِهِ الْامَّةِ الْمَقتولَ، فَانَّهُ کانَ یقالُ: یقْتَلُ فی هذِهِ الْامَّةِ امامٌ یفْتَحُ عَلَیهَا الْقَتْلَ وَ الْقِتالَ الی یوْمِ الْقِیامَةِ، وَیلْبِسُ امورَها