لَهُمْ» به موجب لطف پروردگار، رفتار شخصی و فردی تو با مسلمین رفتار ملایم است و به همین جهت مسلمین را جذب کردهای، و اگر تو آدم خشن و قسی القلبی میبودی مسلمین از دور تو پراکنده میشدند. «فَاعْفُ عَنْهُمْ» گذشت داشته باش، عفو کن، بگذر. (خود عفو داشتن از شؤون نرمی است) «وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ» برای مسلمین استغفار و طلب مغفرت کن؛ لغزشی میکنند، نزد تو میآیند، برایشان دعا و طلب مغفرت کن.

پیغمبر با مسلمین آنچنان اخلاق نرمی داشت که عجیب بود. فریفتگی و شیفتگی مسلمین نسبت به پیغمبر فوق العاده است. پیغمبر اکرم با مسلمین آنچنان یگانه است که مثلًا زنی که بچهاش متولد شده بود میدوید: یا رسول اللَّه! دلم میخواهد به گوش این بچه من اذان و اقامه بگویی. یا دیگری بچه یک سالهاش را میآورد: یا رسول اللَّه! دلم میخواهد این بچه مرا مقداری روی زانوی خودت بنشانی و به او نگاه کنی تا تبرّک بشود، یا به بچهام دعا کنی؛ میفرمود: بسیار خوب. حدیث دارد، شیعه و سنی روایت کردهاند که گاهی اتفاق میافتاد بچه در دامن پیغمبر ادرار میکرد. تا او ادرارش شروع میشد، پدر و مادرها ناراحت و عصبانی میدویدند که بچه را از بغل پیغمبر بگیرند. میفرمود: «لا تُزْرِموا» این کار را نکنید، بچه است، ادرارش گرفته است، کاری نکنید ادرار بچه قطع بشود که موجب بیماری میشود. (و این مسألهای است که در طب و روانشناسی امروز ثابت شده که این کار بسیار اشتباه است: گاهی پدر و مادرهایی بچهشان را در جایی نشاندهاند، این بچه ادرار میکند، برای اینکه جلوی ادرار بچه را بگیرند فوراً او را با عصبانیت به طرفی پرت میکنند یا به سرش فریاد میکشند، و بسا هست که این بچه یک بیماری پیدا میکند که تا آخر عمر اثرش از بین نمیرود، چون یک حالت هیجان و گمراهی پیدا میکند. از نظر بچه ادرار کردن یک امر طبیعی است، بعد با عکس العمل شدید پدر یا مادر مواجه میشود. طبیعت میگوید ادرار کن، امر پدر یا مادر میگوید ادرار نکن، در نتیجه دچار هیجان و اضطراب و آشفتگی روحی میشود.) تا این حد پیغمبر اکرم [ملایم بود].

مشورت .

«وَ شاوِرْ هُمْ فِی الْامْرِ». این هم از شؤون اخلاق نرم و ملایم پیغمبر بود. [قرآن