مسلمین، به اولاد و ذرّیه مسلمین تجاوز کند. بالأخره اگر چیزی از مال یا جان یا سرزمین و یا اموری که برای مسلمین محترم است مورد حمله دشمن قرار گیرد، در اینجا بر عموم مسلمین اعمّ از زن و مرد و آزاد و غیر آزاد واجب است که در این جهاد شرکت کنند [١]، و در این جهاد اذن امام یا منصوب از ناحیه امام شرط نیست.

آنچه که عرض میکنم عین عبارت فقهاست، عبارت محقّق و شهید ثانی است که من دارم برای شما ترجمهاش را میگویم.

محقّق کتابی دارد به نام «شرایع» که از متون مسلّمه فقه شیعه است و شهید ثانی آن را شرح کرده به نام «مسالک الافهام» که بسیار شرح خوبی است، و شهید ثانی هم از اکابر و بزرگان تقریباً درجه اول فقهای شیعه است.

در این مورد میگویند که اجازه امام شرط نیست. تقریباً نظیر همین وضعی که الآن بالفعل اسرائیل به وجود آورده که سرزمین مسلمین را اشغال کرده است. در اینجا بر مسلمین اعمّ از زن و مرد، آزاد و غیر آزاد، و دور و نزدیک واجب است که در این جهاد که اسمش دفاع است شرکت کنند، و هیچ موقوف به اذن امام نیست.

عرض کردیم «اعمّ از دور و نزدیک». میگویند: «وَلا یخْتَصُّ بِمَنْ قَصَدوهُ مِنَ الْمُسْلِمینَ بَلْ یجِبُ عَلی مَنْ عَلِمَ بِالْحالِ النُّهوضُ اذا لَمْ یعْلَمْ قُدْرَةَ الْمَقْصودینَ عَلَی الْمُقاوَمَةِ» [٢]. میگوید: [این جهاد] اختصاص ندارد به افرادی که خود آنها مورد تجاوز قرار گرفتهاند (سرزمینشان، مالشان، جانشان، ناموسشان) بلکه بر هر مسلمانی که اطلاع پیدا کند واجب است مگر اینکه بداند که آنها خودشان کافی هستند، خودشان دفاع میکنند، یعنی قدرت دشمن ضعیف است و قدرت آنها قوی است و نیازی ندارند، والّا اگر بداند نیاز به وجود او هست واجب است، و هرچه که نزدیکتر به آنها باشند واجبتر است یعنی وجوب مؤکد میشود.

نوع سوم هم نظیر جهاد است ولی جهاد عمومی نیست؛ جهاد خصوصی است و احکامش با جهادهای عمومی فرق میکند. جهاد عمومی یک احکام خاصی دارد، از جمله اینکه هرکس که در این جهاد کشته شود شهید است و غسل ندارد. کسی که در جهاد رسمی کشته میشود او را با همان لباسش و بدون غسل با همان خونها دفن

[١] شاید حتی غیربالغ هم جایز است که در این جهاد شرکت کند.[٢] مسالک الافهام، ج ١/ ص ١١٦.