- اولًا: اينكه گفته مى‌شود: كتاب «الاستبصار» از جمله كتب فتوايى شيخ (رحمه الله) نيست، سخن ناصواب و غير قابل قبولى است؛ البته اين مطلب عجيب در السنه‌ى فقهاى زمان ما بسيار به چشم مى‌خورد.

به نظر مى‌رسد، بهترين دليل در رد اين استدلال، كلام صريح مقدمه‌ى كتاب‌ «الاستبصار» است، كه شيخ طوسى (رحمه الله) در آنجا مى‌فرمايد: «ترتيب رواياتيكه من در اين كتاب مطرح مى‌كنم، اين است كه در ابتداء روايات مورد اعتمادم در فتوا را مى‌آورم».

حال آيا، از اين عبارت گوياتر و روشن‌تر در رد ادّعاى ياد شده، وجود دارد؟

به عبارت مرحوم شيخ (رحمه الله) توجه فرماييد:

«وَ ان ابتدى‌ءَ فى كل بابٍ بايراد ما اعتَمدُه من الفتوى و الاحاديث فيه ...» [١] و در هر بابى ابتدا به نقل آنچه كه مورد اعتمادم از فتوا و احاديث بود، شروع كردم.

- ثانياً: درست است كه مرحوم شيخ (رحمه الله)، كتاب «الاستبصار» را براى حلّ تعارض اخبار نگاشته‌اند، امّا حقيقت اين است كه، ايشان فتواى خود را نيز در آن ذكر كرده است؛ شيخ (رحمه الله) در آنجا فرموده‌اند: «بعد از آوردن روايات مورد

- اعتماد [و موافق با فتوايم‌] آنچه را كه با فتوايم، مخالف است را مى‌آورم و وجه الجمع بين آندو را- تا زمانى كه جمع امكان دارد- بيان مى‌كنم، بگونه‌اى كه مطلبى از آن را ساقط نمى‌كنم».

به عبارت مرحوم شيخ (رحمه الله) عنايت فرماييد:

«... ثم اعَقِّبُ بما يخالِفُها من الاخبار و ابَيِّنُ وجه الجمع بينها على وجه لا اسقط شيئا منها ما امكن ذلك فيه» [٢] ... و پس از آن اخبار و رواياتى را كه مخالف فتوايم مى‌باشد را تعقيب مى‌كنم‌

[١]. ر. ك. به: الاستبصار فيما اختلف من الأخبار، ج ١، ص: ٣

[٢]. ر. ك. به: همان، ج ١، ص: ٣.