ارث زوجه - دانش، محمدحسن - الصفحة ١٩٨

در مقام بيان مفهوم است.

خلاصه اينكه، در مواردى كه امام (ع) در مقام بيان مفهوم بوده است، بلا اشكال و بدون ترديد، «لقب»، داراى مفهوم است.

نتيجه استدلال ايشان اين است كه وقتى امام (ع) مى‌فرمايد: «زوجه از رباع محروم است و ارث نمى‌برد»؛ مفهوم كلامشان اين است كه گويا امام (ع) فرموده‌اند: «زوجه از غير رباع محروم نيست و ارث مى‌برد».

ثانياً: در روايت سوم، «آجر»، «بناء»، «چوب» و «نى» قرينه است بر اينكه مراد امام (ع) از ارض، مطلق ارض نيست؛ بلكه، مراد از ارض، زمين خانه مسكونى است يعنى امام (ع) در آنجا در مقام بيان مفهوم است؛ لذا، لقب، داراى مفهوم است. [١] دو مناقشه بر پذيرش مفهوم لقب‌

مناقشه‌ى اول: اين است كه، از كدام قسمت روايت معلوم مى‌شود كه امام (ع) در مقام بيان مفهوم بوده است؟! و اين نحوه مفهوم‌گيرى، از كلام امام (ع) درستنبوده و مورد قبول هم نيست؛ زيرا، در آن زمان، غالب مواردى كه مردم از امام (ع) سؤال مى‌كردند پيرامون «رباع» و «ارض مسكونى» بوده است.

به عبارت ديگر، در ميان اكثر خانواده‌ها، غالباًخانه مسكونى به عنوان ما ترك، مطرح و مورد ابتلاء بوده است و اين موضوع به خصوص در زمان‌هاى گذشتهپررنگ‌تر بوده است. يعنى اينكه زوج در آن زمان‌ها به صورت نادر و غير غالب، از خود، زمينِ باغ، زمين كشاورزى و زمين‌هاى ديگر، به ارث باقى مى‌گذاشت تا مورد سؤال و محل ابتلاء قرار گيرد؛ از اين رو، شايد توجه امام (ع) نيز به موارد غالب و مبتلى‌به بوده كه آن‌ها را براى مردم بيان مى‌كردند، نه اينكه امام (ع) در مقام افاده مفهوم بوده باشند.

[١]. ر. ك. به: فتواى آيت الله العظمى بروجردى (رحمه الله) و رسالة فى ارث الزوجة آيت الله العظمى صافى گلپايگانى دامت بركاته.