آن‌كه وجود او دليل كند بر صانعى مستحقّ سجده،نگرنده در او به علم رسد، آنگه سجده كند.چون حامل بر سجده او باشد به مثابت آن باشد كه سجدۀ آن [١]كرده باشد،و هرچه در آسمان و زمين است از آنچه قديم تعالى-جلّ جلاله-مختص است به قدرت بر اين [٢]،چون در او نگردند دليل كند بر آنكه آن را خالقى و صانعى هست،فهذا معنى تسبيح الجمادات-و اين فصل مشبع برفت [٣]في قوله: وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلاّٰ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لٰكِنْ لاٰ تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ ، [٤]گفت:تسبيح مى‌كنند [٥]خداى را هرچه در آسمان و زمين است،و اين معنى [٦]كه گفتيم: وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ،و آن خداى عزيز و منيع غالب قاهر محكم كار است.

لَهُ مُلْكُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ ،ملك آسمان و زمين او راست،او زنده كند مردگان را و بميراند زندگان را. وَ هُوَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ،و او بر همه چيز قادر و تواناست.

هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظّٰاهِرُ وَ الْبٰاطِنُ ،[او اوّل است و آخر و ظاهر و باطن.در اين بسيار قولها گفته‌اند،آنچه محقّقان گفتند آن است كه:او اوّل است] [٧]،يعنى قديم است،به وجود بود پيش از همۀ موجودات و همۀ موجودات به او موجود شد [٨]امّا بنفسه أو بواسطة،و آخر است يعنى همه چيزها فانى شود و او بماند.او اوّل موجودات است بر اين معنى و آخر موجودات است بر اين معنى.و ظاهر است،يعنى ظاهر الوجود است به دليل از أدلّه [٩]كه بر ثبوت و

[١] .اد،كا،گا:او را.

[٢] .كا:بر او،گا:برآن.

[٣] .اد،كا:برفته است،گا:رفته است.

[٤] .سورۀ بنى اسرائيل(١٧)آيۀ ٤٤.

[٥] .آد،كا،گا:مى‌كند.

[٦] .آد،كا:بر اين وجه.

[٧] .اساس:گفت او راست اوّل،با توجّه به افتادگى متن،از آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٨] .آد،كا:شدند.

[٩] .آد،كا،گا،است به ادلّه.