روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١١٢ - ترجمه

في قوله: وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ ، [١].بعضى ديگر گفتند:فىء،كه در آيت است مال غنيمت است.بعضى ديگر گفتند:مال فيء]، [٢]فراخ‌تر است از مال صدقات،براى آن‌كه مال صدقات هشت صنف راست و مال فىء،مصروف باشد بر [٣]مصالح جملۀ مسلمانان.عمر گفت:مال فيء رسول را بود و خويشان او را از بني هاشم و بنو المطّلب [٤].

قتاده گفت [٥]:ابو بكر و عمر مال فىء بر دو قسمت نهاده‌اند:قسمى رسول را و قسمى قرابت او را.قسم او از پس او به قرابت او دهند[از] [٦]توانگر و درويش،و قسمى ديگر بر سبيل صدقه براى او به درويشان و يتيمان دهند،و بعضى ديگر گفتند:غنيمت در ابتداى اسلام اينان را بود،آنگه منسوخ شد با آنچه خداى تعالى در آيت غنيمت گفت:در سورة الانفال:خمس،آن گروه را و اربعة اخماس مقاتله را،و مذهب ما آن است كه:مال فىء جز مال غنيمت باشد،چه مال غنيمت آن باشد كه به تيغ بستانند از سراى[٢٣-پ]حرب به قهر از آنچه نقل نتوانند كردن [٧]با سراى [٨]اسلام،[و آنچه نقل توان كردن با سراى اسلام] [٩]آن جمله مسلمانان را بود،امام آن را در مصالح مسلمانان صرف كند.و فىء آن باشد كه از كافران بستانند بى‌قتال يا زمينى كه اهلش رها كنند،آن رسول را باشد خاصّه و آنان را كه خداى تعالى ذكر ايشان كرد در اين آيت من قوله: فَلِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبىٰ وَ الْيَتٰامىٰ وَ الْمَسٰاكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ ،.

و جملة الامر آن است كه اموالى كه ائمّه و ولات را در آن تصرّف باشد بر