سيستانى : مسأله چند چيز هنگام معامله مكروه شمرده شده، كه بعضى از آنها از اين قرار است: اوّل: بيان نكردن معايب جنس اگر غش به حساب نيايد؛ وگرنه حرام است. دوم: قسم خوردن اگر راست باشد؛ وگرنه حرام است. سوم: آنكه كار خود را كفن‌فروشى قرار دهد. چهارم: بيش از مقدار نياز از مؤمن و كسى كه به او وعدۀ نيكى داده است بگيرد. پنجم: معامله بين اذان صبح و اوّل آفتاب. ششم: آنكه كسى از اهل شهر، وكيل بازرگانان غريب شود در خريد يا فروش، بلكه احتياط مستحبّ ترك آن است. هفتم: آن كه براى خريدن جنسى كه مؤمنى مى‌خواهد بخرد، داخل معاملۀ او شود، بلكه احتياط مستحبّ ترك آن است.

مكارم : مسأله بسيارى از فقهاء معاملات زير را مكروه شمرده‌اند و بهتر است از آنها اجتناب شود: (١ صرّافى و هر كارى كه ممكن است انسان را به ربا خوارى يا ساير اعمال حرام بكشاند.٢ كفن‌فروشى، هرگاه به صورت شغل و حرفه درآيد. (٣ معامله با افراد پست و كسانى كه اموالشان مشكوك است هر چند ظاهراً اموالشان حلال باشد.٤ معامله بين اذان صبح و اوّل آفتاب. (٥ هرگاه كسى اقدام به خريدن چيزى كرده و هنوز معاملۀ او تمام نشده، ديگرى داخل معامله او شود.

بهجت : مسأله بعضى از معاملات مكروه عبارتند از: كسب كردن به چيزهايى كه غالباً به حرام يا مكروه مى‌انجامد، مثل مواردى كه غالباً ابتلا به ربا در آن است. فروختن غذا به كسى كه براى وقتِ گرانى احتكار مى‌كند، شغل خود را سر بريدن حيوانات قرار دادن، معامله كردن با كسانى كه عادت بر اجتناب از محرّمات ندارند و همچنين با اطفال؛ كه اصل معامله با آنها شرعاً صحيح، ولى مورد شبهه است.

معاملات باطل [١]

[مسأله ٢٠٥٥]

مسأله ٢٠٥٥ در چند مورد، معامله باطل است (١) : اوّل: خريد و فروش عين نجس مثل بول و غائط و مسكرات، بنا بر أقوى در بعضى و بنا بر احتياط واجب در بعضى (٢) دوم: خريد و فروش مال غصبى، مگر آن كه صاحبش معامله را اجازه كند (٣) سوم: خريد و فروش چيزهايى كه مال نيست (٤) چهارم: معاملۀ چيزى كه منافع معمولى آن حرام باشد (٥) مثل آلات قمار و موسيقى (٦) پنجم: معامله‌اى كه در آن ربا باشد (٧) و حرام است غش در معامله يعنى فروختن جنسى كه (٨) با چيز ديگر مخلوط است (٩) ، در صورتى كه آن چيز معلوم نباشد و فروشنده هم به خريدار نگويد، مثل فروختن روغنى كه آن را با پيه مخلوط كرده است و اين عمل را غش مى‌گويند (١٠) از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم منقول است كه فرمود (١١) : «از ما نيست كسى كه در معاملۀ با مسلمانان غش كند يا به آنان ضرر بزند يا تقلب و حيله نمايد و هر كه با برادر مسلمان خود غش كند، خداوند بركت روزى او را مى‌برد و راه معاش او را مى‌بندد و او را به خودش واگذار مى‌كند» (١٢) .

[١] اراكى ، مكارم ، زنجانى : معاملات باطل و حرام خوئى ، گلپايگانى ، صافى ، سيستانى ، تبريزى ، فاضل : معاملات حرام